یعنی چه
این عبارت در فقه اسلامی و حقوق مدنی (بهویژه ماده ۷۰۱ قانون مدنی) به دو معنای اصطلاحی کاربرد دارد. اول در حقوق قراردادها، به این معنا که عقد ضمان یک عقد لازم است و ضامن یا طلبکار نمیتوانند بهطور یکطرفه و به دلخواه خود آن را برهم بزنند. دوم در مبحث مسئولیت مدنی (ضمان قهری)، به این معناست که شخص مقصر بهطور قطع و لزوم، مسئول جبران خسارت وارده است و تاوان بر عهده او ثابت شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت واجکلمات حقوقی و فقهی با فتح ضاد در کلمه ضمان و کسره نون به عنوان مضاف یا صفت، به شکل [ضَمانِ لازِم اَست] خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و طراحان سوالات مذهبی و حقوقی، این عبارت دقیقاً به عنوان یک پاسخ ۱۱ حرفی برای پرسشهایی با مضمون «حکم قرارداد ضمانت در قانون مدنی» یا «تعهد قطعی به جبران خسارت» استفاده میشود.
به انگلیسی
در متون حقوقی و بازرگانی بینالمللی، برای رساندن مفهوم لزومِ ضمانت از واژه binding (الزامآور) در کنار guarantee یا از واژه liability برای مسئولیت قطعی جبران خسارت استفاده میشود.
به عربی
در متون فقهی اصیل و حقوق کشورهای عربی، این اصطلاح دقیقاً به صورت «الضمان عقدٌ لازم» یا «الضمان لازم» برای بیان ماهیت حقوقی عقد ضمان به کار میرود.
به فارسی
برگردان روان و سادهٔ فارسی این اصطلاح فقهی شامل عباراتی چون «تعهدِ پایدار»، «پایبندیِ غیرقابلفسخ به ضمانت» و «قطعی بودن جبران تاوان و خسارت» است.
جمعبندی و توضیح کامل ضمان لازم است
عبارت «ضمان لازم است» یک اصطلاح تخصصی و آمیخته از فقه اسلامی و حقوق مدنی ایران است که پایداری و قطعیت یک تعهد حقوقی را نشان میدهد. بر اساس ماده ۷۰۱ قانون مدنی، عقد ضمان از عقود لازم شمرده میشود؛ یعنی پس از آنکه ضامن تعهد پرداخت بدهی بدهکار را بر عهده گرفت، نه او و نه طلبکار نمیتوانند به صورت یکطرفه قرارداد را فسخ کنند. این امر پایداری روابط اقتصادی و اطمینان معاملات را تضمین میکند.
از سوی دیگر، این عبارت در ابواب مسئولیت مدنی یا همان ضمان قهری نیز به کار میرود. در این بستر، معنای اصطلاح آن است که هرگاه کسی به مال، جان یا حقوق دیگری آسیب بزند، به طور قطعی مسئولیت و ضمانِ جبران خسارت بر عهده او مستقر میشود و برائت ذمه او تنها با ادای حق یا رضایت مالک حاصل میگردد. در ادبیات قرآنی گرچه عین این عبارت نیامده، اما مفهوم آن با واژگانی چون «زعیم» (به معنی ضامن و کفیل) تایید شده است.