نظمیه یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل نظمیه

واژه نظمیه اصطلاحی دیوانی و اداری است که ریشه در زبان عربی (از ماده نظم) دارد و با اضافه شدن پسوند نسبت، معنای نهاد یا جایگاه برقرارکننده نظم را به خود گرفته است. این اصطلاح به‌طور ویژه پس از سفر ناصرالدین شاه قاجار به اروپا و الگوبرداری از سیستم پلیس مدرن غرب در ایران رایج شد و جایگزین تشکیلات سنتی مانند داروغه، محتسب و گزمه گردید.

در ادبیات سیاسی و تاریخی معاصر، این کلمه یادآور مأموران قانون و آژان‌های دوره‌های گذشته است. در جملات تاریخی به وفور عباراتی چون «او را به نظمیه منتقل کردند» دیده می‌شود که نشان‌دهنده کارکرد بازداشتگاهی و قضایی این نهاد در کنار وظایف امنیتی آن است.

تغییر نام این نهاد به «شهربانی» در دوران پهلوی اول صورت گرفت تا واژگان فارسی جایگزین اصطلاحات اداری قدیمی شوند. امروزه نظمیه دیگر کاربرد رسمی ندارد و تنها در کتاب‌ها، فیلم‌ها و سریال‌های تاریخی برای بازسازی فضای ایران قدیم استفاده می‌شود.