یعنی چه
واژهٔ ارلاس در لغتنامههای معتبر تاریخی در دو معنای اصلی آمده است. نخست، شکل دیگری از واژهٔ «برلاس» است که به قبیله و طایفهای بزرگ از ترکان جغتایی یا مغول اشاره دارد (همان طایفهای که امیر تیمور لنگ به آن منسوب بود) و در این کاربرد به معنای مرد دلاور، بهادر و پاکنژاد است. دوم، در کتاب دساتیر به عنوان نام «عقل فلک عطارد» ذکر شده که البته لغتنامه دهخدا این معنا و ساختار را مجعول و ساختگی دانسته است.
تلفظ
این کلمه به صورت فتح اول، سکون دوم و سکون سین پایانی (اَ رْ لا سْ) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژهٔ ارلاس به عنوان پاسخ پنج حرفی برای راهنماهای «قبیله تیمور لنگ»، «شکل دیگر برلاس» یا «دلاور و بهادر» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در منابع انگلیسی و لاتین، این واژه و قبیلهٔ مربوط به آن معمولاً به صورت Arlas یا شکل مشهورتر آن یعنی Barlas نگاشته میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی و واژگان جایگزین برای این کلمه در متون کهن شامل برلاس، دلاور، بهادر و پهلوان پاکنژاد است.
نماد چیست
این واژه به دلیل انتساب به یکی از قدرتمندترین قبایل مغول و تبار تیموریان، در ادبیات تاریخی نمادی از جنگاوری، بیباکی، بهاداری و اصالت نظامی ترکان جغتایی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل ارلاس
واژهٔ ارلاس از نظر لغتشناسی و تاریخ ادبیات فارسی، عمدتاً صورتی دیگر از واژهٔ شناختهشدهتر «برلاس» است. این کلمه ریشه در زبانهای مغولی و ترکی جغتایی دارد و به طایفه بزرگ و با نفوذی اشاره میکند که چهرههای تاریخی مشهوری مانند امیر تیمور لنگ به آن منسوب بودهاند. در اشعار کهن فارسی نظیر اشعار هاتفی نیز از این تقارن اسمی یاد شده است.
از سوی دیگر، این واژه در متون منسوب به مکتب دساتیر معنایی اساطیری یافته و به عنوان نام عقل فلک عطارد به کار رفته است؛ هرچند که محققان بزرگ لغتشناسی مانند علامه دهخدا این کاربرد را ساختگی و فاقد اصالت تاریخی دانسته و ریشه اصلی و واقعی آن را همان تبار قبیلهای و معنای دلاوری معرفی کردهاند.
امروزه این واژه بیشتر در متون تاریخی، تصحیح دیوانهای شعر کهن و همچنین به عنوان یک واژه اصیل و ۵ حرفی در طرح سؤالات جدولهای کلمات متقاطع مورد توجه قرار میگیرد.