یعنی چه
واژه لَبَن در زبان عربی فصیح و متون کهن به معنای شیری است که از پستان پستانداران ترشح میشود. این واژه با تلفظ لَبِن یا لِبن به معنای خشت خام یا آجر پخته نیز در کتابهای لغت ثبت شده است. در گویشهای امروزی زبان عربی (مانند مصر و شام)، لبن بیشتر به ماست یا دوغ اطلاق میشود.
مترادف
برای معنای اول (مایع نوشیدنی) واژههای شیر و حلیب، و برای معنای دوم واژههای خشت و آجر مترادفهای آن هستند.
متضاد
از آنجا که لَبَن اسم جنس (برای شیر یا خشت) است، در منابع لغوی متضاد مستقیم و واژهای برای آن تعریف نمیشود.
ریشه
این واژه اصالتاً عربی است و از ریشه سامی (ل-ب-ن) میآید که در زبانهای همخانواده مانند عبری و آرامی با مفهوم «سفید بودن» پیوند دارد. واژگانی مانند لبان (شیرفروش)، لبون (حیوان شیرده) و البان (شیرها/لبنیات) با آن همریشه هستند.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه سه حرفی «لبن» معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهای «شیر عربی» یا «خشت خام» کاربرد دارد.
به انگلیسی
با توجه به دو معنای متفاوت واژه، معادل انگلیسی آن برای مایع نوشیدنی Milk و برای مصالح ساختمانی Brick یا Mud-brick است.
به عربی
در عربی فصیح خود واژه «لبن» به معنی شیر است، اما در زبان گفتاری امروز کشورهای عربی، برای شیر خالص از واژه «حلیب» استفاده میکنند.
به فارسی
برگردان دقیق این واژه در زبان فارسی برابر با «شیر» (مایع خوراکی) و در معنای دوم برابر با «خشت» یا آجر است.
در قرآن
این واژه دقیقاً ۲ بار در قرآن کریم آمده است؛ یک بار در آیه ۶۶ سوره نحل که به خارج شدن شیر خالص و گوارا از میان فضولات و خون در بدن دامها اشاره دارد، و بار دیگر در آیه ۱۵ سوره محمد (ص) که به جریان نهرهایی از شیر تغییرناپذیر در بهشت پاداش نیکوکاران پرداخته است.
جمعبندی و توضیح کامل لبن
واژه «لبن» یکی از کلمات اصیل عربی است که وارد ادبیات فارسی و متون دینی شده است. این کلمه دو وجه معنایی کاملاً متمایز دارد؛ در وجه اول و مشهورتر، به معنای «شیر نوشیدنی» است و در وجه دوم (با تغییر حرکات) به معنای «خشت خام» به کار میرود. شناخت کاربرد این واژه در زبان عربی مدرن نیز اهمیت دارد، چرا که امروزه در بسیاری از کشورهای عربزبان، لبن به فرآوردههای تخمیری مانند ماست و دوغ گفته میشود و برای شیر واژه حلیب را به کار میبرند.
در فرهنگ اسلامی و متون قرآنی، لبن (شیر) جایگاه والایی دارد و به عنوان نعمتی شگفتانگیز و رزقی خالص از سوی پروردگار معرفی شده است. این ماده در نمادشناسی فرهنگی و مذهبی، مظهر طهارت، فطرت پاک انسانی، هدایت، علم و معرفت حقیقی به شمار میرود و به همین دلیل در تعبیر خواب نیز نشانهای از مال حلال و دانایی است.