یعنی چه
این کلمه یک فعل مضارع عربی از ریشه «ذکر» است. بسته به حرکتگذاری، اگر به صورت مجهول (یُذْکَر) خوانده شود به معنای «یاد میشود و نام برده میشود» است و اگر به صورت معلوم (یَذْكُر) قرائت شود، به معنای «او یاد میکند» خواهد بود.
هم خانواده
واژههای همخانوادهٔ این کلمه همگی از ریشه ثلاثی مجرد «ذ ک ر» مشتق شدهاند و مفاهیمی چون یادآوری، بیان کردن و به خاطر سپردن را در خود دارند.
ریشه
ریشه اصلی این واژه عربی «ذکر» است که معنای بنیادی آن در لغت به معنی «یاد کردن، به خاطر آوردن و زدودن غفلت از ذهن» است.
جمله سازی
تلفظ
تلفظ رایج مجهول آن در متون و آیات قرآنی «یُذْکَر» (با ضمه ی و فتح ک) به معنای یاد شدن است؛ صیغه معلوم آن نیز «یَذْكُرُ» (با فتح ی و ضمه ک) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، کلمه «یذکر» دقیقاً ۴ حرف دارد و به عنوان پاسخ برای راهنمای «یاد میشود» یا «ذکر میگردد» به کار میرود.
به انگلیسی
برای معادلسازی این فعل مجهول در زبان انگلیسی، از عبارات مجهول مرتبط با بیان کردن و یادآوری استفاده میشود.
به عربی
این واژه خود اصالتاً عربی است؛ در این زبان صیغههای مختلفی از آن مانند «یُشارُ إلَیه» (به آن اشاره میشود) نیز در بافتهای مشابه کاربرد دارد.
به فارسی
برگردان دقیق و مستقیم این فعل عربی به زمان مضارع اخباری فارسی، عبارات «یاد میشود»، «ذکر میگردد» و «به خاطر آورده میشود» است.
در قرآن
این کلمه چندین بار در قرآن کریم به کار رفته است؛ از جمله در آیه ۳۶ سوره نور که به صورت مجهول آمده: «...وَیُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ...» (و نام خدا در آنها [خانهها] یاد شود) و در آیه ۳۶ سوره انبیاء که به صورت معلوم آمده: «...أَهَٰذَا الَّذِي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ...» (آیا این همان کسی است که خدایان شما را [به بدی] یاد میکند؟).
جمعبندی و توضیح کامل یذکر
واژه «یذکر» یک فعل مضارع عربی برخاسته از ریشه ثلاثی «ذکر» است که به طور گسترده در ادبیات مذهبی، قرآنی، حقوقی و متون کهن فارسی به کار میرود. این کلمه بر حسب نوع حرکتگذاری میتواند به دو صورت معلوم (یَذْكُر به معنای او یاد میکند) و مجهول (یُذْکَر به معنای یاد میشود) خوانده و معنا شود، هرچند کاربرد مجهول آن در زبان فارسی رایجتر است.
در فرهنگ اسلامی و قرآنی، این واژه پیوند عمیقی با مفهوم «ذکر الهی» و توجه قلبی دارد و نقطه مقابل غفلت و فراموشی به شمار میرود. ساختار ۴ حرفی این کلمه آن را به یکی از واژگان پرکاربرد در طراحی جدولهای کلمات متقاطع فارسی تبدیل کرده است.