یعنی چه
سری لیمان (Lyman series) در فیزیک اتمی، به مجموعهای از خطوط طیفی گسیلشده یا جذبشده در ناحیه فرابنفش گفته میشود که بر اثر جابهجایی الکترونها از سطوح انرژی بالاتر (با عدد کوانتومی اصلی n بزرگتر یا مساوی ۲) به پایهترین سطح انرژی، یعنی مدار اول (1=n) در اتم هیدروژن پدید میآید. این اصطلاح یک واژه کلاسیک و علمی فیزیک است و تعریف دقیق علمی دارد.
تلفظ
این ترکیب از دو بخش «سِری» (به کسر سین و راء) به معنای مجموعه یا رشته، و «لیمان» (تلفظ نام خانوادگی دانشمند آمریکایی تئودور لیمان) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ این عبارت دقیقاً «سری لیمان» با ۸ حرف است.
به انگلیسی
معادل رسمی و بینالمللی این اصطلاح علمی در زبان انگلیسی Lyman series است.
به فارسی
در منابع و کتابهای درسی فیزیک اتمی ایران، علاوه بر «سری لیمان»، از واژههای ترکیبی «رشته لیمان» یا «خطوط لیمان» به عنوان برگردان فصیح فارسی استفاده میشود.
نماد چیست
در اخترشناسی و فیزیک مدرن، این مجموعه طیفی را با نماد اختصاری Ly نمایش میدهند. به عنوان مثال، اولین خط این رشته که ناشی از انتقال الکترون از تراز ۲ به ۱ است، لیمان-آلفا (Ly-α) نامیده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل سری لیمان
سری لیمان یک اصطلاح کاملاً تخصصی و بنیادی در فیزیک اتمی، مکانیک کوانتومی و اخترشناسی است. این مفهوم اولین بار توسط فیزیکدان برجسته آمریکایی، تئودور لیمان، بین سالهای ۱۹۰۶ تا ۱۹۱۴ طی آزمایشهایی بر روی طیف گسیلی گاز هیدروژن کشف شد. اهمیت این سری در اثبات درستی مدل اتمی بور و ساختار کوانتومی اتمها بسیار حیاتی بوده است.
از نظر فیزیکی، هرگاه الکترونِ برانگیخته در اتم هیدروژن از هر یک از مدارهای بالاتر (مانند مدار ۲، ۳، ۴ یا بالاتر) به مدار اول یا همان حالت پایه سقوط کند، مقداری انرژی به صورت فوتون (نور) آزاد میکند. به دلیل بالا بودن اختلاف انرژی میان مدار اول و سایر مدارها، این پرتوهای نوری طول موج بسیار کوتاهی دارند و در محدوده امواج فرابنفش قرار میگیرند که با چشم غیرمسلح قابل رؤیت نیستند.
در کیهانشناسی مدرن، خطوط طیفی لیمان (بهویژه خط لیمان-آلفا) ابزار بسیار مهمی برای سنجش فواصل کهکشانهای دوردست، بررسی گازهای بینکهکشانی و مطالعه تاریخچه جهان اولیه به شمار میروند.