یعنی چه
احتضار به وضعیتی گفته میشود که در آن انسان در آستانهٔ مرگ قرار دارد و روح در حال جدا شدن از بدن است. این واژه در اصل از ریشهٔ عربی «حضور» گرفته شده و به معنای حاضر شدن فرشتگان مرگ یا خودِ مرگ بر بالین شخص است. این حالت، آخرین مرحله از زندگی دنیوی انسان به شمار میرود.
تلفظ
واژهٔ «احتضار» به صورتِ [اِحْ تِ ضار] تلفظ میشود. این کلمه یک مصدر عربی در باب افتعال است.
در جدول
در جدولهای متقاطع و حل معماها، کلمهٔ «احتضار» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «جانکندن»، «لحظهٔ مرگ» یا «حالت پیش از مرگ» به کار میرود و خود یک واژهٔ ۶ حرفی است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به سیاق متن، از واژگانی چون Dying برای توصیف حالت در حال مرگ و Agony یا Death throes برای بیان سختیها و دردهای لحظهٔ جانکندن استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی، مترادفها و واژگان همخانوادهٔ این کلمه عبارتند از: مترادفها: جانکندن، نزع، غصص مرگ، نزع روح، مشرف به موت. متضادها: حیات، زندگی، تولد، ولادت، احیا. همخانوادهها: حضور، حاضر، محضر، احضار، مُحتَضَر (کسی که در حال احتضار است).
در قرآن
خودِ مصدر «احتضار» در قرآن کریم به کار نرفته است، اما مشتقات فعلی از این ریشه با مفهوم فرا رسیدن مرگ آمده است؛ مانند آیه ۱۸ سوره نساء: «حَتَّىٰ إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ» (تا زمانی که مرگ یکی از آنها فرا رسد/حاضر شود). همچنین مفهوم این حالت با تعبیر «سَكَرَاتُ الْمَوْت» (سختیهای مرگ) در قرآن توصیف شده است.
جمعبندی و توضیح کامل احتضار
واژهٔ «احتضار» از ریشههای کهن عربی (ح-ض-ر) وارد زبان فارسی شده و به معنای قرار گرفتن در آستانهٔ مرگ و لحظهٔ جانکندن است. وجه تسمیهٔ این واژه به حضور فرشتگان مرگ یا حاضر شدن خودِ مرگ بر بالین فرد برمیگردد. فردی را که در این حالت قرار دارد در اصطلاح فقهی و ادبی «محتضر» مینامند.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، احتضار نمادی از پایان زندگی مادی، آخرین نفسها و گذار روح از عالم تن به جهان دیگر است که با تعابیری چون «شمع رو به پایان» یا «پرواز مرغ جان از قفس» تصویر میشود. در فقه اسلامی نیز این حالت احکام خاصی دارد که بارزترین آنها رو به قبله کردن فرد محتضر است.
از نظر زبانی، این کلمه ششحرفی بوده و مترادفهای دقیقی چون «نزع» و «جانکندن» دارد. اگرچه خود واژه به صورت مصدری در قرآن نیامده، اما مفاهیم همسو با آن مانند «سکرات مرگ» به خوبی بازتابدهندهٔ این مرحلهٔ پایانی از حیات انسان هستند.