ترجیح ناعادلانه یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل ترجیح ناعادلانه

اصطلاح «ترجیح ناعادلانه» یک ترکیب وصفی است که از دو بخش با ریشه‌های متفاوت ساخته شده است؛ واژه «ترجیح» از ریشه عربی (ر-ج-ح) به معنی سنگین‌تر بودن و برتر دانستن است و «ناعادلانه» از پیشوند نفی فارسی (نا)، واژه عربی عادل (ع-د-ل) و پسوند صفت‌ساز فارسی (انه) ترکیب یافته است. این واژه در متون حقوقی کامن‌لا و حقوق تجارت معادل Unfair Preference است و به رفتاری اشاره دارد که تساوی حقوق افراد یا غُرما (طلبکاران) را از بین می‌برد.

در متون دینی و قرآنی هرچند این عبارت به صورت لفظی و عیناً نیامده است، اما مفاهیم بنیادین آن به شدت نهی شده‌اند. برای نمونه در آیه ۱۳۵ سوره نساء از پیروی از هوای نفس که موجب عدول از عدالت می‌شود نهی شده و در آیات دیگر بر رعایت قسط و موازنه تأکید شده است که نشان‌دهنده اهمیت پرهیز از این نوع سوگیری‌ها در جامعه است.

از نظر نمادین، این مفهوم معمولاً با ترازویی نامتوازن که به یک سمت سنگینی می‌کند یا چکش دادگاه به تصویر کشیده می‌شود که نشان‌دهنده نقض بی‌طرفی است. استفاده از این اصطلاح در جملات اداری، حقوقی و داوری‌ها برای ابطال تصمیماتی که بدون معیارهای شایسته‌سالاری اتخاذ شده‌اند، بسیار رایج است.