یعنی چه
این عبارت به معنای «ذلت از ما بسیار دور است» یا «ما هرگز تن به خواری نمیدهیم» است. این جمله نشاندهنده روحیه آزادگی، عزتنفس بالا و ترجیح دادن مرگ با عزت بر زندگی همراه با ننگ و تسلیم در برابر ظالمان است.
تلفظ
تلفظ صحیح و فصیح عربی آن «هَیهاتَ مِنّا الذِّلَّة» است، هرچند در گفتار عامیانه و فارسیزبانان به صورت «هیهات من ذله» یا «هیهات من الذله» نیز بیان میشود.
در جدول
در مسابقات پیامکی و جدولهای متقاطع، پاسخ این پرسش که به عنوان شعار کربلا یا تجلی عزتخواهی یاد میشود، با توجه به تعداد حروف تعیین میگردد.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی این عبارت حماسی، مفاهیمی چون دوری از خواری (Humiliation/Disgrace) و عدم پذیرش آن برجسته میشود.
به فارسی
برگردانهای دقیق فارسی این عبارت شامل: «خواری از ما دور است»، «پذیرش خواری برای ما محال است» و «مرگ با عزت بهتر از زندگی با ذلت است» میباشد. متضاد آن نیز «تن به خواری دادن» و «تسلیم محض شدن» است.
در قرآن
خود عبارت «هیهات منا الذله» در متن قرآن کریم وجود ندارد و خطبه امام حسین (ع) است. با این حال، واژه «هَیهَاتَ» دو بار در آیه ۳۶ سوره مؤمنون («هَيْهَاتَ هَيْهَاتَ لِمَا تُوعَدُونَ») به معنی «دور است، بسیار دور است» تکرار شده و مفهوم عزتطلبی آن نیز با آیه ۸ سوره منافقون («وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِرَمُؤْمِنِينَ») کاملاً همسو است.
جمعبندی و توضیح کامل هیهات من ذله
عبارت حماسی «هیهات منا الذله» که در بیان عامیانه به صورت «هیهات من ذله» شناخته میشود، ریشه در فرهنگ عاشورا و خطبههای تاریخی امام حسین (ع) در روز دوم یا دهم محرم دارد. ایشان در پاسخ به تهدیدها و پیشنهاد تسلیم عبیدالله بن زیاد، با بیان این جمله اعلام کردند که پذیرش خواری و ستم برای خاندان پیامبر محال است و ایستادگی شجاعانه را برگزیدند.
از نظر لغوی، «هیهات» اسم فعل ماضی در زبان عربی به معنای «بسیار دور است» بوده و ترکیب آن با «منا الذله» تجلیبخش روحیه آزادگی، استکبارستیزی و حفظ کرامت انسانی است. این اصطلاح امروزه فراتر از یک گزاره مذهبی، به عنوان شعاری راهبردی و نمادی جهانی برای مقاومت در برابر ظلم و بیدادگری در ادبیات سیاسی و اجتماعی شیعه به کار میرود.