یعنی چه
این واژه در زبان فارسی دو کاربرد اصلی دارد: نخست به عنوان فعل امر منفی (نهی) از مصدر پذیرفتن به معنی «قبول نکن» و دوم به عنوان صفت یا پسوند ترکیبی (مخفف ناپذیر) که به انتهای کلمات متصل میشود و مفهوم غیرقابل بودن یا عدم پذیرش را میرساند؛ مانند چارهنپذیر یا تغییرنپذیر.
مترادف
واژههایی که مفهوم رد کردن، عدم قبول و امتناع از پذیرش را در ساختار جملات یا به عنوان صفت منتقل میکنند.
متضاد
کلماتی که بر رضایت، قبول کردن، تسلیم بودن و تایید دلالت دارند.
هم خانواده
تمام این واژهها بر پایه بن مضارع «پذیر» از مصدر پذیرفتن شکل گرفتهاند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با فتحة روی حرف نون و پِ، و کسره تحت حرف ذال به صورت [na-pa-zir] است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۵ حرف دارد و معمولاً در پاسخ به راهنماهایی چون «قبول نکن» یا «پسوند غیرقابل» میآید.
به انگلیسی
بسته به جایگاه کلمه در جمله، معادلهای متفاوتی در انگلیسی برای حالت فعلی یا صفتی آن وجود دارد.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای ساختار دستوری و مفهومی این واژه از افعال نفی یا پسوندهای عدم قابلیت استفاده میشود.
به فارسی
این واژه از ریشه پارسی میانه (پهلوی) برگرفته شده که بن مضارع آن «پذیر» (برآمده از پیشوند باستانی pati- به سوی و ریشه grap- گرفتن) است و با اضافه شدن پیشوند نفی «نـ» ساختار منفی به خود گرفته است.
نماد چیست
در ادبیات اخلاقی و روانشناسی زبان، این واژه نمادی از صلب بودن، عدم انعطافپذیری یا تصمیم آگاهانه برای رد یک باور، گزاره یا دستور است. این کلمه به طور مستقیم در قرآن نیامده اما مفاهیم مرتبط با آن مانند رفض و انکار در قالبهای عربی (مانند لن یقبل) در آیات متعدد دیده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل نپذیر
واژه «نپذیر» یک واژه اصیل فارسی با ریشهای کهن در زبان پارسی میانه است. این کلمه در ساختار دستوری زبان فارسی دو نقش بسیار کلیدی ایفا میکند؛ از یک سو به عنوان فعل نهی از مصدر پذیرفتن، دستوری مستقیم برای عدم قبول، رد کردن یا طاعت نکردن صادر میکند. از سوی دیگر، این واژه به شکل مخففِ «ناپذیر» عمل کرده و به عنوان پسوند ترکیبی در انتهای کلمات قرار میگیرد تا مفهوم غیرقابل تغییر بودن یا نپذیرفتن یک حالت را بسازد، مانند زمانی که از یک امر قطعی به عنوان تغییرنپذیر یاد میشود.
از دیدگاه معنایی و مفهومی، نپذیر در مقابل واژههایی همچون پذیرا و موافق قرار دارد و بازتابدهنده حالت امتناع، مقاومت و رد آگاهانه است. اگرچه خود این لفظ پنجحرفی فارسی در متون مذهبی عربی مانند قرآن به طور مستقیم وجود ندارد، اما بار معنایی آن یعنی عدم پذیرش حق یا ایستادگی در برابر یک مفهوم، با معادلهای عربی مثل رافض و یَرفض به وفور در متون مختلف مورد بحث قرار گرفته است. در کارکردهای روزمره و حل جدول نیز، این کلمه دقیقاً با ۵ حرف به عنوان یک پاسخ کلیدی برای عباراتی با مفهوم امتناع شناخته میشود.