یعنی چه
الاربعا (در اصلِ عربی: الأربعاء) واژهای وامگرفته شده از زبان عربی است که به روز چهارشنبه، یعنی چهارمین روز هفته پس از یکشنبه (الاحد)، اشاره دارد. در لغتنامههای کهن مانند دهخدا، این کلمه علاوه بر روز هفته، به عنوان شکل جمع واژه «ربیع» (به معنی نهر و جوی آب روان) نیز معنا شده است.
تلفظ
تلفظ اصلی و فصیح این کلمه در زبان عربی «الأرْبَعاء» (همراه با مد و همزه پایانی) است، اما در گویشهای محاورهای و زبان فارسی، همزه و مد آخر آن ساده یا حذف شده و به صورت «الاربعا» تلفظ و نگارش میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، اگر طراح به دنبال یک نام قدیمی، عربی یا ۷ حرفی برای روز چهارشنبه باشد، واژهٔ «الاربعا» پاسخ دقیق و راستیآزماییشدهٔ آن است.
به انگلیسی
در تقویم میلادی و زبان انگلیسی، روز چهارشنبه که معادل الاربعا است، Wednesday نامیده میشود.
به عربی
در زبان عربی معیار و فصیح، برای اشاره به این روز از ساختار «الأربعاء» یا «یوم الأربعاء» استفاده میشود که ریشه در عدد چهار دارد.
به فارسی
معادل دقیق، رایج و اصیل واژهٔ الاربعا در زبان فارسی روز «چهارشنبه» (چهارمین روز پس از شنبه در تقویم خورشیدی) است.
در قرآن
خود کلمهٔ «الاربعا» یا «الأربعاء» به عنوان روز چهارشنبه در متن قرآن کریم کاربرد مستقیم ندارد. با این حال، ریشهٔ سه حرفی آن یعنی «ر ب ع» و مشتقات عددی آن مانند «أربع» (چهار) و «أربعة أشهر» (چهار ماه) در آیاتی نظیر آیه ۴۵ سوره نور («...وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَىٰ أَرْبَعٍ...») به کار رفتهاند.
نماد چیست
در فرهنگ سنتی، ادبیات کهن و نجوم قدیمی اسلامی، روز چهارشنبه (الاربعا) منسوب به سیاره عطارد (تیر) دانسته میشد. به همین دلیل در باورهای عامیانه و تقویمهای قدیمی، این روز را نمادی برای شروع تحصیل، کارهای فکری، نویسندگی و گاهی اقدام به سفر قلمداد میکردند.
جمعبندی و توضیح کامل الاربعا
واژهٔ «الاربعا» در واقع شکل سادهشده و گویشی از کلمهٔ عربی «الأربعاء» است که در فرآیند ورود به زبان فارسی یا در تمایلات محاورهای، همزه و مدّ پایانی خود را از دست داده است. این کلمه از ریشهٔ سه حرفی و عددی «ر ب ع» (به معنای چهار یا چهارم بودن) مشتق شده و به طور پایدار و قطعی برای اشاره به روز چهارشنبه استفاده میشود.
بررسی منابع دینی نشان میدهد که نام روزهای هفته و مشخصاً واژه الاربعا در متن قرآن کریم ذکر نشده است، هرچند که همخانوادههای عددی آن در آیات مختلف به چشم میخورند. علاوه بر معنای روز هفته، در متون کهن لغوی نظیر لغتنامه دهخدا، این واژه را به عنوان ساختار جمع برای کلمه ربیع (به معنی جویبار و نهر آب) نیز در نظر گرفتهاند.
در بازیهای فکری و جدولهای کلمات متقاطع، الاربعا به عنوان یک واژهٔ کلیدی ۷ حرفی شناخته میشود که طراحان برای به چالش کشیدن اطلاعات عمومی کاربران در خصوص معادلهای قدیمی یا عربی روز چهارشنبه از آن بهره میبرند.