یعنی چه
عبارت «زاد و بودشان» از ترکیب اسم مرکب و کهن «زاد و بود» به همراه ضمیر متصل «ـِشان» تشکیل شده است. این اصطلاح در زبان و ادبیات فارسی به دو معنای عمده به کار میرود: اول، جایگاه تولد، زیستگاه، وطن و خانه و کاشانه؛ دوم، کنایه از کل دارایی، مایملک، هست و نیست، و اسباب و سامان زندگی افراد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت واو عطف مخفف (ضمه) روی حرف دال کلمه اول و کسره پیش از ضمیر متصل است: زادْ وُ بودِ شان.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمهای ۱۰ حرفی است که در پاسخ به پرسشهایی نظیر «محل تولد و زندگی آنان» یا «دارایی و هستیشان» به کار میرود.
به انگلیسی
بسته به متن، معادل انگلیسی آن برای اشاره به وطن و زادگاه 'Their homeland' و برای اشاره به مایملک و وضعیت وجودی 'Their belongings' یا 'Their life and livelihood' است.
به فارسی
معادلهای روان فارسی این ترکیب شامل واژگانی چون زادگاهشان، موطنشان، بودوباششان، خانومانشان و کل سرمایه و ماَوای آنان است.
در قرآن
این ترکیب کاملاً فارسی اصیل است و در متن قرآن وجود ندارد. شایان ذکر است که واژه «زاد» در زبان عربی به معنای «توشه» است و در آیه ۱۹۷ سوره بقره (وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَیْرَ الزَّادِ التَّقْوَی) به کار رفته، اما هیچ ارتباط ریشهشناختی و معنایی با اصطلاح ترکیبی و فارسی «زاد و بود» ندارد.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی، «زاد و بود» نمادی از ریشه، اصالت فردی و کنایه از تمامیت دارایی و هستی فانی انسان در دنیاست. شاعران از این تعبیر برای نشان دادن دلبستگیهای مادی یا دوری از وطن استفاده میکردند؛ چنانکه فخرالدین اسعد گرگانی میگوید: «به شهر کسان گرچه بسیار بود / دل از خانه نشکیبد و زاد و بود».
جمعبندی و توضیح کامل زاد و بودشان
عبارت «زاد و بودشان» ترکیبی فصیح و کهن در زبان فارسی است که از دو مصدر مرخم «زاد» (از زادن، به نشانه تولد) و «بود» (از بودن، به نشانه وجود و اقامت) همراه با ضمیر جمع تشکیل شده است. این واژه نشاندهنده پیوند عمیق میان هویت فردی، زادگاه و تمام آن چیزی است که یک انسان در طول زندگی خود کسب میکند.
در متون متقدم و شعر کلاسیک فارسی، این واژه هم به معنای مادی (سرمایه، اسباب و دارایی افراد) و هم به معنای جغرافیایی و معنوی (محل تولد، وطن و خانه و کاشانه) بازتاب یافته است. استفاده از این ترکیب به کلام لحنی اصیل و ادبی میبخشد و گویای کلیتِ وجودی و مایملک اشخاص است.