یعنی چه
این واژه با دو ساختار متفاوت به کار میرود: ۱. «تَنْزِعُ» (فعل مضارع) به معنی میکَند، بیرون میکشد، سلب میکند و بازمیستاند. ۲. «تَنَزُّع» (مصدر از باب تفعل) به معنی شتافتن، میل کردن به چیزی، و اشتیاق یافتن و دلتنگ شدن برای وطن یا کسی است.
تلفظ
در کاربرد اول به صورت فعل مضارع «تَنْزِعُ» (با فتح ت، سكون ن و كسر ز) تلفظ میشود. در کاربرد دوم به صورت مصدر «تَنَزُّع» (با فتح ت، فتح ن و ضم و تشدید ز) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً «تنزع» با ۴ حرف است که به عنوان معادل کندن، بازستاندن یا اشتیاق یافتن آورده میشود.
به انگلیسی
بسته به ریشه و باب کلمه، معادلات انگلیسی از کندن و از جا درآوردن تا اشتیاق شدید را شامل میشود.
به عربی
در زبان عربی معیار برای فعل آن از واژههای سلب و قلع، و برای مصدر آن از اشتیاق و نزوع استفاده میشود.
به ترکی
در ترکی استانبولی برای مفهوم کندن و پس گرفتن از söküp almak و برای مفهوم اشتیاق از özlemek استفاده میگردد.
به فارسی
برگردان دقیق فارسی این واژه در متون ادبی و قرآنی «بازستاندن» و «سلب کردن قهرآمیز» است و در متون لغوی قدیمی به معنای «دلتنگی و شتاب گرفتن» به کار رفته است.
نماد چیست
در وجه قرآنی، این واژه نماد تغییر ناگهانی سرنوشت، زوال حکومتها و قدرتهای مادی، و تجلی اراده قهرآمیز خداوند است. در وجه مصدری و ادبی، نماد اشتیاق وافر، دلتنگی مفرط و حرکت شتابان به سوی مقصود است.
جمعبندی و توضیح کامل تنزع
واژه «تنزع» یک لفظ با دو هویت دستوری و معنایی متفاوت در زبان و لغتنامههای فارسی است. در وجه اول که بیشتر ریشه در فرهنگ قرآنی دارد، به صورت فعل مضارع «تَنْزِعُ» از ریشه «نزع» تجلی مییابد. معروفترین کاربرد آن در آیه ۲۶ سوره آلعمران است که به سلب کردن و بازستاندن حکومت و قدرت از سوی پروردگار اشاره دارد و تصویری از قدرت مطلق و زوال ناگهانی شوکت دنیوی را ترسیم میکند. همچنین در سوره قمر به معنای ریشهکن کردن و بلند کردن انسانها توسط تندباد عذاب به کار رفته است.
در وجه دوم، این کلمه در قالب مصدر باب تفعُّل یعنی «تَنَزُّع» در لغتنامههای کهن فارسی نظیر دهخدا ثبت شده است. در این ساختار، معنای کلمه کاملاً دگرگون شده و به مفاهیمی چون شتافتن، متمایل شدن به چیزی، دلتنگی شدید و اشتیاق یافتن به سوی وطن یا شخص محبوب اشاره دارد. بنابراین، معنای دقیق آن کاملاً وابسته به حرکتگذاری و سیاق متن است.
در مجموع، این واژه چه در حالت فعلی خود که بیانگر جدا کردن و کندن شدید چیزی از جایگاهش است و چه در حالت مصدری که نشاندهنده کشش درونی و اشتیاق است، مفهوم حرکت، دگرگونی و پویایی شدید را در خود نهفته دارد.