دویلی یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل دویلی

واژهٔ «دویلی» در زبان فارسی مدرن و به‌ویژه در اصطلاحات مربوط به طراحی داخلی، چیدمان میز (میزآرایی) و صنایع دستی، به عنوان یک وام‌واژه از زبان انگلیسی پذیرفته شده است. این اصطلاح دقیقاً به رومیزی‌ها یا زیراندازهای بسیار کوچک، ظریف و معمولاً گرد یا بیضی‌شکلی اشاره دارد که از جنس تور، دانتل، ارگانزا یا پارچه‌های قلاب‌بافی‌شده دست‌دوز هستند. کاربرد اصلی آن، قرار گرفتن در زیر فنجان‌های چای یا قهوه، بشقاب‌های حاوی کیک و شیرینی، گلدان‌های کریستالی کوچک و مجسمه‌های تزئینی است تا مانع از ایجاد خط‌وخش یا لک روی سطح چوبی و شیشه‌ای میزها شود و جلوه‌ای شاهانه به پذیرایی ببخشد.

از نظر ریشه‌شناسی، این واژه تاریخچه جالبی در انگلستان قرن هفدهم دارد و از نام یک تاجر پوشاک و پارچه در لندن گرفته شده است. این شخص پارچه‌های نخی و توری سبکی را ابداع کرد که به دلیل خنکی و زیبایی، در بستر دکوراسیون و پوشاک تابستانی محبوب شد. با گذشت زمان، کاربرد این کلمه محدودتر و تخصصی‌تر شد و امروزه در سراسر جهان فقط به همین زیراندازهای فانتزی توری گفته می‌شود. در زبان فارسی، این واژه هم‌خانوادهٔ بومی ندارد و مستقیماً وارد دایره لغات طراحان، هنرمندان قلاب‌بافی و علاقه‌مندان به سبک‌های دکوراسیون کلاسیک و ویکتوریایی شده است.

بسیار مهم است که در بررسی‌های لغوی، واژهٔ «دویلی» را با مفاهیم دیگر اشتباه نگیریم. در برخی از لغت‌نامه‌های قدیمی یا اصطلاحات معدن، واژه «دَویل» یا «دُویل» به معنای مکر و حیله، یا به معنای چاه‌های عمودی بین طبقات معدن (Raise) آمده است که از نظر تلفظ، ریشه و معنا کاملاً با «دویلی» (Doily) تفاوت دارد. همچنین نباید این واژه را یک خطای تایپی از واژهٔ رایج «دودلی» (به معنی شک و تردید) تصور کرد؛ زیرا دویلی به عنوان یک اصطلاح مستقل و هویت‌دار در دنیای هنر و لوازم خانگی کاملاً شناخته‌شده و معتبر است.

در فرهنگ عامه و سنتی ایران، گرچه خود کلمهٔ «دویلی» ممکن است برای نسل‌های قدیمی‌تر ناآشنا باشد، اما مفهوم عینی آن بسیار ملموس است. زنان ایرانی سال‌هاست که با هنر قلاب‌بافی، رومیزی‌ها و زیرلیوانی‌های توری کوچکی می‌بافند که کاربردی دقیقاً مشابه دویلی دارد. تفاوت عمده در این است که دویلی‌های مدرن غربی گاهی از جنس کاغذهای توری یک‌بارمصرف نیز ساخته می‌شوند که در شیرینی‌پزی‌ها و کافه‌های امروزی برای تزئین زیر کیک‌ها استفاده می‌شود، در حالی که در فرهنگ ایرانی، این اثر بیشتر به عنوان یک هنر دستیِ ماندگار و پارچه‌ای ارزش‌گذاری می‌شود.

به عنوان یک نکته کاربردی و دکوراتیو، استفاده از دویلی در دکوراسیون امروزی می‌تواند حس و حالی نوستالژیک، آرامش‌بخش و به اصطلاح «وینتیج» (Vintage) به خانه ببخشد. قرار دادن یک دویلی ظریف زیر یک فنجان چای چینی قدیمی، یکی از ترفندهای عکاسان دیزاین برای القای حس اصالت و صمیمیت است. بنابراین، این کلمه پنج‌حرفی جذاب در جدول‌ها و متون لغوی، فراتر از یک رومیزی ساده، نشان‌دهندهٔ تلاقی هنر دست، کاربرد حفاظتی و زیبایی‌شناسی در محیط زندگی انسان است.