یعنی چه
واژه «خائباً» یک قیدِ تنویندار مأخوذ از زبان عربی است. این کلمه شکلِ حالتِ منصوب (قید حالت) از صفت عربی «خائب» بوده و از ریشه «خ ی ب» گرفته شده است. در زبان فارسی و متون کهن، این واژه به معنای کسی به کار میرود که امیدش برآورده نشده، شکست خورده و محروم از رسیدن به مقصود و آرزوی خود بازگشته است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با همزه و تنوین نصب در انتها به صورت «خائِبَنْ» است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمه «خائبا» به عنوان پاسخ پنج حرفی برای مفاهیمی چون ناامیدانه، مأیوسانه یا دستخالی بازگشتن قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به ساختار جمله میتوان از قیدهایی که نشاندهنده ناکامی و عدم موفقیت هستند استفاده کرد.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در موقعیتهای نحوی مانند مفعولله یا حال در جمله قرار میگیرد.
در قرآن
عین کلمه با تنوین نصب («خائباً») در متن قرآن نیامده است، اما همخانوادههای آن به وفور یافت میشوند؛ از جمله به صورت جمع در آیه ۱۲۷ سوره آلعمران: «فَیَنْقَلِبُوا خَائِبِینَ» (تا ناامید و دستخالی بازگردند) و به صورت فعل در آیه ۱۱۱ سوره طه: «وَقَدْ خَابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْمًا» (و قطعا ناکام و زیانکار شد کسی که بار ستمی را بر دوش کشید).
نماد چیست
این واژه یک مفهوم انتزاعی مربوط به حالت روحی، سرخوردگی و شکست امید است. در فرهنگ، اساطیر یا نمادشناسی ابزار، گیاه یا حیوان خاصی به عنوان نماد مستقیم تصویری برای آن تعریف نشده است، اما در ادبیات نمادی از سقوط از بلندای انتظار به واقعیت تلخ به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل خائبا
واژه «خائباً» یک قید مأخوذ از عربی است که وارد ادبیات کلاسیک و متون مذهبی فارسی شده است. این واژه از ریشه ثلاثی مجرد «خ ی ب» مشتق شده و نشاندهنده حالت فردی است که در رسیدن به اهداف، خواستهها یا آرزوهای خود کاملاً ناموفق بوده و با دستِ خالی و دلی سرشار از یأس بازگشته است.
در متون کهن فارسی نظیر تاریخ بیهقی، این کلمه معمولاً همراه با واژگان همردیف خود به صورت ترکیبهایی مانند «خائباً و خاسراً» (ناامید و زیاندیده) به کار رفته است تا شدتِ شکست و بیبهره ماندنِ یک شخص یا یک سپاه را در یک موقعیت یا جنگ به تصویر بکشد.
اگرچه خودِ کلمه با تنوینِ نصب در قرآن کریم عیناً تکرار نشده، اما ساختارهای فعلی و جمع آن مانند «خَابَ» و «خَائِبِینَ» برای توصیف عاقبت ستمگران و دشمنانی که نقشههایشان نقش بر آب شده، استفاده شده است که همگی بر معنای اصیل ناکامی و حرمان دلالت دارند.