یعنی چه
این واژه از ریشه عربی دَبَّ به معنای خزیدن و حرکت آهسته گرفته شده است. در متون کهن و واژهنامههای اصیل مانند دهخدا، دواب به چارپایانی نظیر اسب، استر، الاغ و شتر اطلاق میشود که برای بارکشی یا سواری استفاده میشوند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان عربی به صورت دَوابّ [davābb] است، هرچند در زبان فارسی معمولاً بدون تشدید پایانی (دَواب) تلفظ میشود. باید توجه داشت که این کلمه با واژه جغرافیایی «دوآب» (محل تلاقی دو رودخانه) اشتباه نشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «دواب» به عنوان پاسخ چهار حرفی برای راهنماهایی نظیر «چهارپایان»، «ستوران بارکش» یا «جمع دابه» به کار میرود.
به عربی
در زبان عربی، این واژه جمعِ «دابّة» است و به هر موجودی که روی زمین حرکت میکند (شامل انسان و حیوان) اطلاق میشود، اما در کاربرد خاصتر به احشام و چهارپایان نیز گفته میشود.
به فارسی
نزدیکترین معادلهای فارسی اصیل برای این واژه، کلمات «ستوران» و «چهارپایان» هستند که به حیوانات اهلی بارکش و سواری اشاره دارند.
در قرآن
این کلمه ۴ بار در قرآن کریم به صورت جمع (الدَّوَابّ) آمده است. برای نمونه در آیه ۲۲ سوره انفال آمده: «إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ» (بدترین جنبدگان نزد خدا، کران و لالانی هستند که تعقل نمیکنند). در آیات قرآن، این واژه معنای وسیعی دارد و شامل انسانها و حیوانات کفرپیشه یا بیعقل نیز میشود.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و اخلاقی فارسی (بهویژه در آثار سعدی و خاقانی)، «دواب» به عنوان نمادی برای مرتبه پایینی از حیات به کار میرود؛ جایی که انسان با غفلت و بیتعقلی، خود را تا سطح چهارپایان و جانداران غریزی پایین میآورد.
جمعبندی و توضیح کامل دواب
واژه «دواب» یک کلمه ریشهدار عربی و جمع «دابه» است که از نظر لغوی به معنای هر موجود جنبندهای بر روی زمین است. با این حال، در زبان و ادبیات فارسی، معنای آن محدودتر شده و بیشتر برای اشاره به چهارپایان اهلی، ستوران و حیوانات بارکش مانند اسب و شتر به کار میرود.
این کلمه علاوه بر کاربرد روزمره در متون قدیمی برای شمارش و توصیف حیوانات، در متون دینی و بهویژه قرآن کریم نیز جایگاه ویژهای دارد و در آنجا به تمامی جنبدگان از جمله انسانهای بیتعقل اشاره میکند. در ادبیات منظوم و منثور فارسی نیز بار معنایی کنایی داشته و نمادی از زندگی صرفاً غریزی و مادی به شمار میرود.