یعنی چه
این ترکیب از دو واژه عربی «ضَرّاء» (حالت سختی، زیان و بیماری) و «سَرّاء» (حالت شادی، آسایش و نعمت) ساخته شده است و مجازاً به تمام فراز و نشیبها، و روزهای خوب و بد زندگی اشاره دارد.
تنزّه/تلفظ
در اصل عربی به صورت «ضَرّاء و سَرّاء» با همزه پایانی تلفظ میشود، اما در ادبیات و زبان فارسی به صورت مخفف و بدون همزه (ضرا و سرا) رواج یافته است.
در جدول
پاسخ متداول برای طراحان جدول کلماتی مانند «سختی و آسایش» یا «شدت و رخا» است. کل عبارت «ضرا و سرا» نیز ۷ حرف دارد.
به انگلیسی
برای بیان این مفهوم در انگلیسی از اصطلاحات متضاد مرتبط با شرایط زندگی استفاده میشود.
به عربی
این ترکیب اصالتاً عربی است و در این زبان برای نشان دادن دو وضعیت کاملاً متضاد زندگی به کار میرود.
در قرآن
این تعبیر چندین بار در قرآن کریم آمده است؛ از جمله در آیه ۱۳۴ سوره آلعمران که میفرماید: «الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ» (کسانی که در توانگری و تنگدستی انفاق میکنند) و نشاندهنده تعادل رفتاری انسان در تمام شرایط است.
نماد چیست
این ترکیب نماد تصویری یا اسطورهای خاصی ندارد، بلکه در ادبیات و کلام به عنوان یک آرایه تضاد، نمادی از پایداری، گذرا بودن روزگار و وضعیتهای متغیر زندگی انسان به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل ضرا و سرا
ترکیب «ضرا و سرا» (یا سراء و ضراء) از اصطلاحات کهن و فصیح ادبی است که ریشه در زبان عربی و آیات قرآن کریم دارد. این واژه از تقابل دو مفهوم «ضراء» به معنی زیان، سختی و بیماری، و «سراء» به معنی شادی، فراوانی و سلامت شکل گرفته است و در زبان فارسی برای اشاره به مجموعِ فراز و نشیبهای زندگی یا همان روزهای تلخ و شیرین به کار میرود.
استفاده از این تعبیر کنایهای در ادبیات، یادآور این نکته اخلاقی و فلسفی است که احوال دنیا یکسان نمیماند و انسان در هر دو وضعیتِ آسایش و محنت، مورد آزمایش قرار میگیرد. این عبارت در جدولهای کلمات متقاطع معمولاً به عنوان معادل «خوشی و ناخوشی» یا «عسر و یسر» مطرح میشود.