گاه شماری اتیوپیایی یعنی چه؟ بررسی تلفظ و در جدول

جمع‌بندی و توضیح کامل گاه شماری اتیوپیایی

گاه‌شماری اتیوپیایی اصطلاحی است ترکیبی که برای توصیف یکی از منحصربه‌فردترین نظام‌های زمان‌سنجی فعال در جهان معاصر به کار می‌رود. این واژه از دو بخش تشکیل شده است؛ بخش نخست یعنی «گاه‌شماری» یک واژه کاملاً اصیل و ریشه‌دار در زبان فارسی است که از واژه پهلوی gāh به معنای زمان و šmār به معنای شمارش و حساب کردن پدید آمده است. بخش دوم یعنی «اتیوپیایی» صفت نسبی است که به کشور اتیوپی اشاره دارد. ریشه نام این کشور خود به واژه یونانی باستان آیتیوپیا بازمی‌گردد که به معنای سرزمین مردم سیه‌چرده یا آفتاب‌سوخته است. این تقویم ریشه در سنت‌های تقویمی اسکندریه و قبطی مصر باستان دارد و با محاسبات قدیم ژولیانی هم‌راستا است.

برای درک کاربرد واقعی این واژه در یک بستر عینی، می‌توان به وضعیت مسافرانی اشاره کرد که به این کشور آفریقایی سفر می‌کنند؛ برای نمونه در جمله‌ای مانند «هنگام ورود به آدیس‌آبابا متوجه شدم که بر اساس گاه‌شماری اتیوپیایی، تاریخ جاری کشور هفت سال از تقویم میلادی ما عقب‌تر است»، این اصطلاح به عنوان یک واقعیت اداری و قانونی به کار می‌رود. این نظام تقویمی برخلاف تقویم‌های جهانی مانند گریگوری، از ۱۳ ماه تشکیل شده که ۱۲ ماه آن دقیقاً ۳۰ روزه هستند و ماه آخر که پاگومه نام دارد، حاوی ۵ روز در سال‌های عادی و ۶ روز در سال‌های کبیسه است. این تفاوت ساختاری باعث می‌شود که تعاملات بین‌المللی با این کشور همواره نیازمند تطبیق دقیق تاریخ باشد.

تفاوتی آشکار میان گاه‌شماری اتیوپیایی و واژه‌های نزدیکی مانند گاه‌شماری هجری قمری یا گاه‌شماری خورشیدی ایران وجود دارد. در حالی که تقویم هجری قمری بر پایه گردش ماه تنظیم شده و ماه‌های آن ۲۹ یا ۳۰ روزه متغیر هستند، تقویم اتیوپیایی یک تقویم کاملاً خورشیدی با ماه‌های ثابت ۳۰ روزه است. از سوی دیگر، تقویم جلالی یا خورشیدی ایران با وجود خورشیدی بودن، طول ماه‌های متفاوتی دارد (شش ماه ۳۱ روزه و پنج ماه ۳۰ روزه) و بر اساس اعتدال بهاری تنظیم می‌شود، اما تقویم اتیوپیایی سال نو خود را در اواخر تابستان (شهریور ماه خورشیدی) جشن می‌گیرد که با پایان فصل باران‌های موسمی در شرق آفریقا همزمان است.

یکی از برداشت‌های اشتباه و رایج درباره این واژه این است که برخی تصور می‌کنند گاه‌شماری اتیوپیایی صرفاً یک تقویم مذهبی یا سنتیِ متروک است که تنها در کلیساها کاربرد دارد. حقیقت این است که این تقویم، نظام رسمی، اداری، بانکی و آموزشی کل کشور اتیوپی است و تمام ادارات دولتی، رسانه‌ها و زندگی روزمره مردم بر اساس همین تاریخ ۱۳ ماهه تنظیم می‌شود. اشتباه دیگر این است که گمان می‌رود ساعت روزانه در این نظام مانند بقیه دنیاست؛ در حالی که مردم اتیوپی روز را از ساعت ۶ صبح (زمان طلوع خورشید) به عنوان ساعت ۱ آغاز می‌کنند و این تفاوت در شمارش ساعت نیز بخشی از سیستم سنتی آن‌هاست.

یک نکته کاربردی و فرهنگی بسیار جذاب در خصوص گاه‌شماری اتیوپیایی، پیوند آن با جشن ملی «اینکوتاتاش» است. این واژه در زبان امهری به معنای «هدیه جواهرات» است و به داستان تاریخی سفر ملکه سبا به دیدار حضرت سلیمان و هدایایی که در بازگشت دریافت کرد اشاره دارد. آغاز سال نو در این تقویم با شکفتن گل‌های زرد رنگ مرواریدی در دشت‌های اتیوپی همراه است. دانستن این تفاوت زمانی و ساختاری برای تجار، جهانگردان و دیپلمات‌ها اهمیت بالایی دارد، زیرا عدم توجه به گاه‌شماری اتیوپیایی در تنظیم قراردادها، رزرو هتل‌ها و بلیت‌های هواپیما می‌تواند منجر به ناهمخوانی‌های زمانی شدید و خسارت‌های مالی جدی شود.