تیارت درووردن یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل تیارت درووردن

اصطلاح عامیانه و کوچه-بازاری «تیارت درووردن» (یا تیارت درآوردن) ریشه در دوران قاجار و پهلوی اول دارد؛ زمانی که هنر نمایش غربی یعنی تئاتر (Théâtre) وارد فرهنگ ایران شد. توده مردم که با تلفظ واژگان فرانسوی آشنایی کاملی نداشتند، این کلمه را به صورت «تیارت» در زبان روزمره خود به کار بردند. از آنجایی که تئاتر بر پایه بازیگری و تقلید استوار است، مردم رفتارهای ساختگی، غیرواقعی و فریب‌کارانه افراد در جامعه را به این هنر تشبیه کردند و اصطلاح «تیارت درآوردن» متولد شد تا به رفتارهایی کنایه بزند که صرفاً جنبه نمایشی دارند و عاری از حقیقت هستند.

از منظر کاربرد در زبان، این عبارت هم در تهران قدیم و هم به عنوان یک ساختار گویشی در لری و بختیاری ثبت شده است. در گویش‌های محلی مانند بختیاری، اصطلاح «تیارت دِرووِردن» دقیقاً برای توصیف افرادی به کار می‌رود که به لودگی، دلقک‌بازی و شکلک درآوردن روی می‌آورند تا فضا را از حالت رسمی خارج کنند یا با مسخره‌بازی توجهات را به خود جلب نمایند. در زبان عامیانه پایتخت نیز این عبارت بیشتر زمانی به کار می‌رود که فردی می‌خواهد با مظلوم‌نمایی یا داد و بیداد راه انداختن، حقیقت یک ماجرا یا تقصیر خود را پنهان کند و به اصطلاح یک معرکه یا معرکه‌گیری به راه بیندازد.

به کار بردن این عبارت در یک جمله واقعی می‌تواند به این صورت باشد: «وقتی دستش رو شد، شروع کرد به تیارت درووردن و گریه زاری کردن تا بقیه دلشون بسوزه.» در این بافت، عبارت کاملاً نشان‌دهنده یک تاکتیک رفتاری تصنعی است. تفاوت ظریف این واژه با اصطلاحاتی مانند «فیلم بازی کردن» در این است که فیلم بازی کردن معمولاً به یک دروغ‌گویی پنهان و ظریف‌تر اشاره دارد، در حالی که تیارت درآوردن همراه با شلوغ‌کاری، غلو، حرکات نمایشی شدید و رفتاری است که از دور هم تصنعی بودن آن مشخص می‌شود و مخاطب متوجه دلقک‌بازی یا معرکه‌گیری فرد می‌شود.

گاهی اشتباهاتی در ریشه‌یابی این کلمه رخ می‌دهد؛ برای مثال برخی به دلیل شباهت آوایی، آن را با واژه‌های عربی یا قرآنی مانند «تَوَارَتْ» (به معنی پنهان شد) مقایسه می‌کنند که این فرضیه کاملاً رد شده و تصادفی است. این عبارت هیچ پیوندی با متون کهن یا مذهبی ندارد و یک اصطلاح کاملاً مدرن، صوتی و راه‌یافته از زبان فرانسوی به فرهنگ عامه ایران است. متضاد این رفتار در جامعه، داشتن وقار، جدی بودن، روراستی و صداقت است و فردی که از این حرکات دوری می‌کند، به عنوان شخصی با رفتار سنجیده شناخته می‌شود.

در نهایت، شناخت این اصطلاحات به ما کمک می‌کند تا لایه‌های زیرین فرهنگ شفاهی و تحولات زبانی ایران را بهتر درک کنیم. واژه‌ای که روزی برای یک هنر وارداتی به کار می‌رفت، امروزه تبدیل به ابزاری کنایه‌آمیز برای نقد رفتارهای ریاکارانه و دورویی‌های اجتماعی شده است. نکته فرهنگی کاربردی این واژه در جامعه امروز این است که به مخاطب یادآوری می‌کند در مواجهه با شلوغ‌کاری‌های ساختگی دیگران، هوشیار باشد و اجازه ندهد نمایش‌های احساسی و رفتارهای غلوآمیز، مانع از دیدن حقیقت عریان یک مسئله شوند.