یعنی چه
این کلمه دو هویت کاملاً متفاوت دارد: نخست، «اُبوا» که نام یک ساز بادی چوبی مخروطیشکل با دو زبانه (قمیش) در موسیقی ارکسترال است و صدایی نافذ و غمناک دارد. دوم، «اَبَوا» که واژهای عربی و حالت تثنیه «اَب» بوده و به معنای پدر و مادر (والدین) در متون کهن و حقوقی به کار میرود.
تلفظ
برای ساز موسیقی به صورت [Oboe / اُبوا] تلفظ میشود که ریشه در زبان فرانسوی دارد. برای واژه عربی به صورت [Aba-vā / اَبَوا] تلفظ میشود که به معنای والدین است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه معمولاً با راهنمای «ساز بادی چوبی دوزبانه» یا «والدین در زبان عربی» پرسیده میشود که پاسخ آن کلمه ۴ حرفی «ابوا» است.
به انگلیسی
در متون بینالمللی، نام این ساز موسیقی دقیقاً به صورت Oboe نگاشته میشود و ریشه آن از واژه فرانسوی Hautbois گرفته شده است.
به عربی
در زبان عربی مدرن برای ساز موسیقی از همان لفظ ترانویسیشده «الأوبوا» استفاده میکنند، هرچند گاهی «المزمار» نیز در کاربردهای عامیانه به آن اطلاق میشود.
به فارسی
در برخی متون قدیمیِ عصر قاجار و پهلوی اول، به دلیل شباهت ساختاری این ساز بادی با سازهای سنتی ایران، به آن «سورنای فرنگی» میگفتند. در بخش دستور زبان و حقوق نیز معادل آن «پدر و مادر» است.
در قرآن
این کلمه در معنای ساز موسیقی هیچ کاربردی در قرآن ندارد. اما شکل عربی آن به عنوان تثنیه (أَبَوا) بارها در آیات مختلف به کار رفته است؛ از جمله در آیه ۱۱ سوره نساء میفرماید: «وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ» که به سهمالارث پدر و مادر اشاره دارد. همچنین در آیه دیگری آمده است که «گاهی با فعل أَبَى (سر باز زدند) اشتباه میشود» ولی در قرآن کاربرد اسمی آن به معنی والدین مشهود است.
نماد چیست
در ارکستر سمفونیک، ساز ابوا به دلیل ثبات بالای فرکانس نت «لا»، نماد و مبنای کوک کردن تمام ارکستر است. در ادبیات تفسیری موسیقی، این ساز نماد حزن پخته، حالت احساسی، تغزلی و صدای طبیعت است. در کاربرد عربی نیز نماد اصل، ریشه و مهربانی والدین است.
معنی انگلیسی/خارجی
از آنجا که «اُبوا» اصالتاً یک واژه فارسی نیست و به عنوان یک واژهٔ بیگانه (وامواژه) در موسیقی وارد کشور شده است، مستقیماً به ساز بادی چوبی استوانهای و مخروطیشکل ارکستر اشاره دارد که در انگلیسی oboe نامیده میشود. این واژه در اصل از فرانسوی hautbois به معنای «چوبِ بلند» یا «چوبِ اعلا» گرفته شده و به مرور زمان به این شکل درآمده است.
جمعبندی و توضیح کامل ابوا
واژه «ابوا» در زبان فارسی دارای دو قلمرو معنایی کاملاً مجزا و مستقل است. در دنیای هنر و موسیقی ارکسترال، ابوا (اُبوا) نام یک ساز بادی چوبی دوزبانه بسیار معروف است که از زبان فرانسوی وارد فارسی شده و به عنوان ساز مرجع برای کوک کردن ارکستر سمفونیک شناخته میشود. این ساز صدایی بسیار نافذ، گرم و تا حدودی غمناک دارد.
در سوی دیگر و در متون حقوقی، فقهی و کهن، اَبَوا یک واژه با ریشه عربی (تثنیه اَب) به معنای پدر و مادر یا همان والدین است که در آیات متعددی از قرآن کریم نیز به شکلهای مختلف (مانند ابویه یا ابواه) به کار رفته است. بنابراین، بسته به سیاق متن، این کلمه میتواند به یک ابزار موسیقی فرنگی یا به یکی از بنیادیترین مفاهیم انسانی و خانوادگی اشاره داشته باشد.