یعنی چه
خودخواه به کسی گفته میشود که فقط به خواستهها و منافع شخصی خود توجه دارد و متکبر به فردی اطلاق میشود که دچار خودبزرگبینی کاذب است و خود را بالاتر و برتر از بقیه مردم میداند.
تلفظ
ترکیب واژه فارسی خُودْخواه (Xod-khāh) و واژه عربی مُتَكَبِّر (Mutakabbir).
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی چون مغرور، متفرعن، خودپسند و خودبین به عنوان پاسخهای رایج کاربرد دارند.
به انگلیسی
برای بیان این مفهوم در زبان انگلیسی از واژگان متفاوتی بسته به میزان غرور یا خودخواهی استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی انانیت به معنای خودخواهی و تکبر به معنای خودبزرگبینی است.
در قرآن
واژه مُتکبّر و مستکبر در قرآن کریم بارها برای انسانهای سرکش که در برابر حق تسلیم نمیشوند با لحن ذم به کار رفته است. با این حال، المتکبّر به عنوان یکی از اسماءالحسنی الهی در آیه ۲۳ سوره حشر آمده که در حق خداوند به معنای دارندهٔ عظمت و کبریای مطلق و شایستهٔ ستایش است.
جمعبندی و توضیح کامل خودخواه و متکبر
مفهوم ترکیبی خودخواه و متکبر نشاندهنده حالتی روانشناختی و اخلاقی است که در آن فرد نه تنها ارتباطات اجتماعی خود را بر پایه منافع شخصی بنا میکند، بلکه با نگاهی آمیخته به غرور و افاده، دیگران را ناچیز میشمارد. این خصلت در ادبیات فارسی و فرهنگهای مختلف همواره مورد نکوهش قرار گرفته و نمادهایی چون طاووس یا ابلیس برای ترسیم آن به کار رفتهاند.
از دیدگاه ریشهشناسی، این عبارت ترکیبی از یک واژه اصیل پارسی (خودخواه) و یک لفظ وامگرفته از زبان عربی (متکبر) است که ترکیب آنها با یکدیگر، تصویری کامل از فردی خودپرست و سرکش ایجاد میکند. در متون اخلاقی، نقطه مقابل این صفات، فروتنی، تواضع و ایثار معرفی میشود که مایه تحکیم پیوندهای انسانی است.