یعنی چه
اسراف به معنی خارج شدن از حد اعتدال و تجاوز از حد نیاز در هر کاری (بهویژه مصرف) است، حتی اگر آن کار مباح باشد. تبذیر به معنی ریختوپاش، ضایع کردن و تلف کردن مال در راههای نادرست و بیهدف است؛ مانند دور ریختن غذای سالم.
تلفظ
واژه اسراف به صورت (إسْراف) و تبذیر به صورت (تَبْذیر) تلفظ میشود که در ترکیب با واو عطف در زبان فارسی «esrāf o tabdhīr» خوانده میشود.
در جدول
پاسخ دقیق برای عبارت «اسراف و تبذیر» در جدول ۱۱ حرف دارد. واژههای مترادفی چون ولخرجی، ریختوپاش و حیفومیل نیز در جدولها کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای مفهوم زیادهروی و مصرف بیش از حد از واژگان Extravagance و Overconsumption استفاده میشود و برای بخش اتلاف و هدر دادن مال، کلمات Squandering و Wastefulness دقیقتر هستند.
به عربی
این دو واژه اصل عربی دارند. در زبان عربی «إسراف» از ریشه (س ر ف) به معنی تجاوز از حد و «تبذير» از ریشه (ب ذ ر) به معنی پراکندن مال است. اصطلاح «إهدار المال» نیز به معنی هدر دادن مال کاربرد دارد.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی برای این ترکیب شامل واژههای «ولخرجی»، «زیادهروی»، «ریختوپاش»، «حیفومیل» و «بدمصرفی» است. ریشه عربی اسراف (س-ر-ف) و تبذیر (ب-ذ-ر) است که تبذیر با مفهوم پاشیدن بیهدف بذر در بیابان همریشه است.
در قرآن
در قرآن کریم هر دو رفتار به شدت مذمت شدهاند. در آیه ۱۴۱ سوره انعام آمده: «وَلَا تُسْرِفُوا ۚ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ» (اسراف نکنید که خدا اسرافکاران را دوست ندارد). همچنین در آیه ۲۷ سوره اسراء درباره تبذیر آمده: «إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كَانُوا إِخْوَانَ الشَّيَاطِينِ» (بهراستی که ریختوپاشکنندگان، برادران شیاطین هستند).
نماد چیست
در ادبیات تمثیلی و فرهنگ عامه، اسراف و تبذیر نماد خروج از تعادل، نابودی برکت و فساد اقتصادی است. به صورت نمادین، این مفهوم با تصویر «ظرف یا کیسه سوراخ»، «غربال» یا «ریختن آب در هاون» نمایش داده میشود. در تصویرسازیهای نوین نیز سطل زباله پر از غذای سالم نماد آن است.
جمعبندی و توضیح کامل اسراف و تبذیر
ترکیب «اسراف و تبذیر» در فرهنگ اسلامی و زبان فارسی به عنوان یک زوج واژگانی برای توصیف رفتارهای نادرست مالی و مصرفی به کار میرود. با وجود شباهت ظاهری، این دو مفهوم تفاوت ظریفی دارند؛ اسراف به معنای فراتر رفتن از حد نیاز در مصرف امور مشروع است، در حالی که تبذیر به معنای اتلاف، ضایع کردن و به کلی هدر دادن مال در راههای نامناسب و بیهدف تلقی میشود.
در متون دینی و اخلاقی، این دو پدیده مایه نابودی سرمایههای فردی و اجتماعی و عامل ایجاد شکاف طبقاتی معرفی شدهاند. نقطه مقابل این دو رفتار، ارزشهایی چون قناعت، میانهروی، اعتدال و اقتصاد (به معنای تدبیر و تدبر در خرج) قرار دارد که ضامن حفظ ثروت و آرامش روانی جامعه است.