یعنی چه
واژه «اغنانا» در واقع یک عبارت فعلی ترکیبی عربی است. این کلمه از فعل ماضی «أغْنَى» (از باب افعال به معنی بینیاز کرد) به همراه ضمیر متصل مفعولی «نا» (به معنی ما) تشکیل شده است. در نتیجه معنای دقیق آن «آن زمان یا آن کس ما را ثروتمند و بینیاز ساخت» میباشد و به عنوان وامواژه در متون ادبی و عرفانی فارسی استفاده میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این کلمه با همزه مفتوح در ابتدا، سکون غین، فتح نون اول همراه با الف مدی، و فتح نون دوم همراه با الف مدی است که به صورت [أَغْـنَـانَـا] خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، اگر طراح به عبارتهای عربی کارشده در شعر فارسی (مانند اشعار مولانا) یا متون دینی با تعداد ۶ حرف اشاره کند، کلمه «اغنانا» پاسخ دقیق آن است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم این فعل ترکیبی، از عبارات فعلی زمان گذشته همراه با مفعول جمع استفاده میشود.
به عربی
از آنجا که خود واژه اصالتاً عربی است، مترادفهای دقیق آن در زبان عربی شامل افعالی نظیر «کفانا» یا «أرضانا» (ما را راضی کرد) میشود.
به فارسی
در برگردان دقیق به زبان فارسی، این کلمه در قالب یک جمله فعلی ترجمه میشود: «او ما را بینیاز کرد» یا «به ما بینیازی و ثروت بخشید».
در قرآن
عین کلمه «أَغْنَانَا» در متن آیات قرآن مجید یافت نمیشود؛ با این حال مشتقات بسیار زیادی از ریشه ثلاثی آن (غ ن ی) مانند فعل «أَغْنَىٰ» در آیه ۴۸ سوره نجم (وَأَنَّهُ هُوَ أَغْنَىٰ وَأَقْنَىٰ - و هم اوست که بینیاز کرد و سرمایه بخشید) به کار رفته است.
نماد چیست
این واژه در ادبیات صوفیانه و عرفانی، نماد تسلیم، توکل و رسیدن به مرحلهای است که سالک به واسطه تجلی لطف خداوند، از تمامی مادیات و ماسویالله بینیاز میگردد؛ همانطور که مولانا در دیوان شمس در غزل ملمع خود میسراید: «مولانا مولانا اغنانا اغنانا».
جمعبندی و توضیح کامل اغنانا
واژه «اغنانا» اصالتاً یک فعل ترکیبی در زبان عربی است که از ریشه ثلاثی مجرد «غ ن ی» و در باب افعال ساخته شده است. این کلمه از نظر ساختار دستوری شامل فعل ماضی «أغنی» به معنای بینیاز کرد و ضمیر متصل مفعولی «نا» به معنای ما است که در مجموع مفهوم «ما را بینیاز کرد» یا «ما را توانگر ساخت» را افاده میکند.
اگرچه این لفظ با این ساختار مفعولی دقیق در آیات قرآن کریم نیامده است، اما ریشه آن بسیار کاربرد دارد و در متون کهن، احادیث و دیوان اشعار شعرای بزرگ پارسیگو به ویژه در اشعار ملمع (مانند غزلیات دیوان شمس مولوی) به عنوان وامواژه استفاده شده است. در ادبیات عرفانی، این کلمه به مفهوم کفایت الهی و استغنای روحی انسان از بند مادیات اشاره دارد.
در بازیها و سرگرمیهای کلماتی نظیر جدولهای متقاطع، این واژه به عنوان یک کلمه شش حرفی با معنای عربی «ما را توانگر ساخت» یا «کفایت کرد ما را» مد نظر طراحان قرار میگیرد و به دلیل ساختار موزون خود در متون آهنگین جایگاه ویژهای دارد.