یعنی چه
این واژه بر اساس حرکتگذاری دو معنای اصلی دارد: در صورت تلفظ به کسر جیم (جِزله) به معنای تکه، پاره یا بخش بزرگی از یک کل (مانند گوشت یا مال) است. در صورت تلفظ به فتح جیم (جَزله) که صفت مؤنث است، به معنای زنی باذکاوت، عاقل، استواررأی و فصیح در کلام کاربرد دارد.
تلفظ
این کلمه در زبان عربی به دو صورت جَزْلة (با فتح جیم) و جِزْلة (با کسر جیم) تلفظ میشود که هر کدام معنای مستقلی دارند. حرف زاء در هر دو حالت ساکن است.
در جدول
در مسابقات جدول کلمات، این واژه معمولاً با توجه به تعداد حروف (۶ حرف با احتساب الف و لام) به عنوان معادل عباراتی چون «قطعه بزرگ»، «پاره گوشت» یا «زن استوار و عاقل» از متون کهن استخراج میشود.
به انگلیسی
با توجه به دو وجهه معنایی واژه، در حالت مادی معادل کلماتی چون تکه و بخش (Chunk, Fragment) و در حالت وصفی معادل بانوی فرزانه و بلیغ است.
به عربی
در زبان عربی فصیح، الجزلة به عنوان تکهای عظیم از گوشت، نان یا مال تعبیر میشود و در فرهنگ لغت الوسیط و لسانالعرب به وفور به این معانی اشاره شده است.
به فارسی
در متون و لغتنامههای کهن فارسی نظیر دهخدا، این وامواژه عربی به معادلهای مستقیمی چون پاره، بخش، استوار، متین و فصیح برگردانده شده است.
در قرآن
واژه «الجزله» یا «جزلة» با این ساختار در قرآن کریم به کار نرفته است. با این حال، ریشه لغوی آن (ج-ز-ل) مفهوم استواری و فراوانی را در علوم بلاغی قرآنی (مانند کلام جزیل) تداعی میکند.
نماد چیست
این واژه در فرهنگ عامه نماد اسطورهای خاصی نیست، اما در ادبیات و بلاغت عرب، ریشه آن نمادی از صلابت سخن، فصاحت بینقص، بزرگی منش و تقسیم عادلانه سهم یا دارایی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل الجزله
واژه «الجزله» یک لغت اصیل عربی از ریشه (ج-ز-ل) است که به لغتنامهها و متون کهن ادبی فارسی راه یافته است. این کلمه با توجه به نحوه حرکتگذاری، دو پهلوی معنایی کاملاً متمایز دارد؛ در وجه اول به معنای شیء مادی یعنی قطعه، تکه یا پاره بزرگی از یک کل (مانند گوشت، مال یا دارایی) اشاره دارد و در وجه دوم، صفتی انسانی برای توصیف زنی خردمند، استواررأی، فصیح و بخشنده است.
این واژه اگرچه در زبان روزمره و محاورهای فارسی کاربرد مؤثری ندارد، اما در ادبیات کلاسیک و معجمهای لغوی به عنوان نشانی از بلاغت و فصاحت ریشه خود شناخته میشود. همچنین این کلمه به صورت مستقیم در متن قرآن کریم نیامده و بیشتر در واژهشناسی متون بلاغی و فقهی کاربرد دارد.