یعنی چه
این واژه در اصل به بخش بالایی پا میان زانو و تهیگاه (ران) اشاره دارد. در ساختارهای اجتماعی و عشایری عرب نیز به عنوان یک اصطلاح استعاری برای معرفی خویشاوندان نزدیک و تبار یا تیرهای کوچکتر از یک قبیله بزرگ (بزرگتر از عشیره و کوچکتر از بَطن) به کار میرود.
تلفظ
این کلمه در زبان عربی به دو صورت «فَخْذ» (با سکون خ) یا «فَخِذ» (با کسر خ) همراه با الف و لام تعریف تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، اگر معنای عربی ران پا یا تیرهای از قبیله از شما خواسته شود، پاسخ پنجحرفی آن «الفخذ» است.
به انگلیسی
برای کاربرد آناتومیک واژه از Thigh و Femur و برای کاربرد اجتماعی و مردمشناسی آن از کلماتی مانند Sub-tribe استفاده میشود.
به عربی
این واژه خود اصالتاً عربی است و در این زبان برای اشاره به اندام ران یا بخشبندیهای عشایری استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی معاصر، معادل دقیق آناتومیک کلمه فخذ برای ران انسان، واژه Uyluk است.
به فارسی
معادلهای مستقیم این واژه در زبان فارسی بسته به زمینه متن، «ران» (در کتب پزشکی و تشریح قدیم) یا «تیره و طایفه» (در متون تاریخ اسلام و تبارشناسی) هستند.
نماد چیست
این واژه در ادبیات کهن نماد رکن اصلی حرکت و استقامت بدن است. همچنین در نجوم قدیم، «فخذ الدب الاکبر» (Phad) نام ستارهای روشن در صورت فلکی خرس بزرگ است که در محل ران این پیکر آسمانی قرار دارد.
جمعبندی و توضیح کامل الفخذ
واژه عربی «الفخذ» (یا فخذ همراه با ال تعریف) دارای دو کاربرد کاملاً متمایز حقیقی و استعاری است. در معنای نخست و اصلی خود، به بخش فوقانی پای انسان میان زانو و لگن اشاره دارد که همان ران پا یا استخوان ران است. این واژه به صورت مستقیم در قرآن کریم نیامده است، هرچند افعال مشابهی از ریشههای دیگر در آن وجود دارند که نباید با این اسم اشتباه شوند.
در کاربرد دوم که جنبه تبارشناسی و اجتماعی دارد، عرب زبانان از این کلمه به عنوان استعارهای برای خویشاوندان نزدیک یک فرد یا شاخهای کوچک از یک قبیله بزرگ استفاده میکنند. در واقع همانطور که ران بخشی کلیدی و متصل به تنه اصلی بدن است، فخذ نیز به عنوان بخشی نزدیک و متصل به بدنه اصلی عشیره شناخته میشود.
علاوه بر این، واژه فخذ در علم نجوم و ستارهشناسی سنتی دوره اسلامی نیز جایگاه دارد؛ به طوری که یکی از ستارههای معروف صورت فلکی دب اکبر (خرس بزرگ) به دلیل قرارگیری در موقعیت ران این خرس، «فخذ» نامیده شده که امروزه در سطح بینالمللی با نام Phad یا Phecda شناخته میشود.