یعنی چه
حسد در لغت و اصطلاحات اخلاقی به معنای خواهش و آرزوی زوال (نابود شدن) نعمت، موفقیت یا فضیلتی از دیگری و بدخواهی نسبت به داشتههای مادی و معنوی انسانهای دیگر است.
مترادف
واژههای رشک و حسادت نزدیکترین مفاهیم به حسد در زبان فارسی هستند که حس منفی ناشی از دیدن داشتههای دیگران را نشان میدهند.
متضاد
مهمترین نقیض اخلاقی حسد، غبطه است؛ یعنی آرزوی داشتن نعمتی مشابه بدون آنکه خواستار نابودی یا زوال نعمت دیگران باشیم.
ریشه
این واژه ریشه عربی دارد و از فعل ثلاثی مجرد «ح-س-د» (ḥ-s-d) به معنی بدخواهی نسبت به نعمت دیگران گرفته شده و به عنوان مصدر و صفت به زبان فارسی وارد شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان فارسی و عربی به صورت فتح اول و دوم یعنی حَسَد (ḥasad) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی با عنوان رشک، بدخواهی یا حسادت، معمولاً واژه سه حرفی «حسد» مد نظر طراحان است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههای Envy (رشک و حسد به داشته دیگران) و Jealousy (حسادت یا ترس از دست دادن) دقیقترین معادلها هستند.
به عربی
در زبان عربی از واژه الحَسَد برای بیان این صفت ناپسند و از الغِلّ برای کینه و حسد پنهان درون سینه استفاده میشود.
به فارسی
معادل اصیل، دقیق و خالص واژه حسد در ادبیات و زبان فارسی «رشک» یا «بدسگالی» (بدخواهی) است.
در قرآن
ریشه «ح س د» ۵ بار در قرآن کریم (در سورههای بقره، نساء، فتح و فلق) به کار رفته است. بارزترین نمونه آن آیه آخر سوره فلق است: «وَمِن شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ» که به انسان دستور میدهد از شر حسود هنگامی که حسد میورزد به خدا پناه ببرد.
نماد چیست
حسد در فرهنگ اخلاقی نماد آتش است، چرا که روایات آن را سوزاننده آرامش و اعمال نیک انسان میدانند. همچنین در ادبیات جهان با رنگ سبز و زرد (تغییر چهره) و حیواناتی مانند مار یا سگ هار به دلیل گزندگی و آسیبرسانی شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل حسد
حسد یکی از رذایل اخلاقی و صفات ناپسند نفسانی است که در دین، اخلاق و روانشناسی به شدت نکوهش شده است. این صفت زمانی در روان فرد شکل میگیرد که او توانایی دیدن موفقیت یا نعمتهای دیگران را ندارد و به جای تلاش برای ارتقای خود، صمیمانه و قلبی آرزو میکند که آن نعمت از شخص مقابل سلب شود. تفاوت بنیادین حسد با غبطه در همین نکته است؛ غبطه محرک رشد است، اما حسد به تخریب روانی منجر میشود.
از دیدگاه نمادین و روایات، حسد به آتشی تشبیه شده که پیش از آسیب زدن به محسود (کسی که به او حسد میشود)، ابتدا آرامش درونی، دین و روان خودِ شخص حاسد را میسوزاند و نابود میکند. در متون قرآنی و تاریخی نیز این صفت ریشه نخستین جنایت بشر (داستان قتل هابیل توسط قابیل) معرفی شده است که نشاندهنده عمق تخریبگری این ویژگی رفتاری در روابط انسانی است.