یعنی چه
این کلمه از ترکیب حرف جرّ «بِـ» (به معنیِ به، با، به وسیلهٔ) و واژهٔ «بعض» (به معنیِ برخی، پارهای، جزء) ساخته شده است و در لغت به معنای «به بخشی از»، «به برخی از» یا «به اندکی از چیزی» است. در ساختارهای جملات عربی و متون کهن فارسی، گاهی معنای متقابل و دوطرفه مانند «با یکدیگر» یا «نسبت به هم» را نیز میرساند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «بِـ بَعْض» (be-ba'z) است.
در جدول
پاسخ دقیق برای این مدخل در جدول خود کلمهٔ «ببعض» با ۴ حرف است که با توجه به طراحان جدول میتواند معادل راهنماهایی چون «به برخی» یا «به پارهای» باشد.
به انگلیسی
در ترجمهٔ انگلیسی بسته به جایگاه کلمه در جمله، از عبارات توصیفیِ مربوط به اجزاء یا نسبتهای دوطرفه استفاده میشود.
به عربی
این کلمه خود اصالتاً یک ترکیب واژگانی عربی (حرف جر + اسم) است که عیناً در زبان عربی فصیح کاربرد فراوان دارد.
به فارسی
برگردان دقیق و روان آن به فارسی «به برخی»، «به بعضی»، «به پارهای» یا «به جزئی از» میباشد.
در قرآن
این ترکیب چندین بار در قرآن کریم به کار رفته است؛ از جمله در آیه ۸۵ سوره بقره: «أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ» (آیا به بخشی از کتاب ایمان میآورید و به بخشی دیگر کفر میورزید؟) و همچنین در آیه ۴۰ سوره حج: «وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ» (و اگر خداوند برخی از مردم را به وسیله برخی دیگر دفع نمیکرد...).
نماد چیست
این واژه نماد یا نشانهٔ اصطلاحیِ ثبتشدهای در ادبیات عامه یا عرفان ندارد؛ اما در علوم عقلی، منطق و ریاضیات، مفهوم آن اشاره به «سور وجودی»، مفهوم کسر، جزئیت و زیرمجموعه در برابر مفهوم «کُلیت و تمامیت» دارد.
جمعبندی و توضیح کامل ببعض
واژهٔ «ببعض» یک ترکیب واژگانیِ ساختیافته از زبان عربی است که وارد متون کهن، ترجمههای قرآن و ادبیات دینی زبان فارسی شده است. این کلمه از اتصال حرف جرّ «بِـ» به اسم «بعض» تشکیل شده و به طور دقیق معنای «به برخی از» یا «به بخشی از» را افاده میکند و نقطهٔ مقابل عباراتی چون «به کل» یا «به همه» قرار میگیرد.
در کاربردهای قرآنی و متون کلامی، این واژه علاوه بر نشان دادن جزئیت، در ساختارهای تکراری (مانند بعضی به بعضی دیگر) معنای تعامل، تقابل یا اثرگذاری متقابل انسانها یا پدیدهها بر یکدیگر را میرساند. اگرچه این واژه به عنوان یک مدخل مستقل و اصیل در فرهنگهای لغت فارسیِ روایی (مثل دهخدا و عمید) به طور جداگانه پردازش نشده، اما به عنوان یک ترکیب پرکاربرد در ترجمه مفاهیم اسلامی کاملاً شناختهشده است.