معنی
در زبان فارسی امروز، زجر به هرگونه مایهٔ آزار، سختی و شکنجهٔ طاقتفرسا اطلاق میشود. با این حال، در ریشهٔ لغوی اولیه خود، به مفهوم تنبیه، مجازات و دور کردن همراه با عتاب بوده است.
یعنی چه
عبارت «زجر کشیدن» یا «زجر دادن» به موقعیتهایی اشاره دارد که در آن فرد تحت آزار مستمر و دردی عمیق (خواه مادی و خواه معنوی) قرار میگیرد و آرامش از او سلب میشود.
مترادف
این کلمات در متون مختلف میتوانند به جای زجر بنشینند، هرچند زجر معمولاً بار معنایی شدیدتر و فرسایندهتری را منتقل میکند.
متضاد
در کاربرد فارسی، مفاهیمی که دال بر رفاه و سکینه هستند متضاد آن شمرده میشوند و در کاربرد عربی، واژههایی چون اذن و تشویق در برابر ریشه اصلی آن قرار میگیرند.
هم خانواده
این واژهها همگی در ساختار صرفی زبان عربی با کلمه زجر همریشه هستند و مفاهیمی چون دوری، بیزاری و بازداشتن را افاده میکنند.
ریشه
این کلمه از زبان عربی وارد فارسی شده است. لغتشناسان معتبر مانند دهخدا اشاره کردهاند که اصل این ریشه به معنی منع کردن و راندن کسی با بانگ و فریاد (نهیب زدن) است. این واژه به مرور زمان در فارسی تغییر معنایی (توسعه معنایی) یافته و به معنیِ لازم آن یعنی رنج و شکنجه ناشی از تنبیه به کار رفته است.
جمله سازی
در جدول
در جدول کلمات متقاطع، اگر طراح به دنبال کلمهای سه حرفی به معنای شکنجه یا عذاب باشد، واژه «زجر» یک پاسخ دقیق و قطعی است.
به انگلیسی
بسته به میزان شدت و نوع رنج (جسمی یا روانی)، میتوان از هر یک از این معادلها در ترجمه استفاده کرد.
جمعبندی و توضیح کامل زجر
واژه «زجر» نمونهای جذاب از سیر تحول و تطور معنایی کلمات در زبان فارسی است. این واژه که ریشهای عربی دارد، در اصل به معنای بازداشتن، نهیب زدن و راندن با فریاد به کار میرفته است؛ چنانکه در آیات قرآنی نیز مشتقات آن نظیر «زَجْرَةٌ واحِدَةٌ» به معنای صیحه و فریاد عظیم رستاخیز آمده است. با این حال، پس از ورود به زبان فارسی، این کلمه دچار دگرگونی شد و مفهوم اولیه خود را به نفع مسبب و نتیجۀ آن تغییر داد.
امروزه در ادبیات و تفاهم روزمره فارسیزبانان، زجر دیگر به معنای فریاد یا منع نیست، بلکه به طور کامل مترادف با رنج عمیق، شکنجه، عذاب طاقتفرسا و آزارهای شدید جسمی و روحی به کار میرود. این کلمه تداعیکننده نهایت سختی و تیرهروزی است و در ترکیبات فعلی نظیر زجر دادن و زجر کشیدن، عمق یک وضعیت ناگوار و دردناک را به تصویر میکشد.