یعنی چه
این عبارت از دو واژهٔ «بس» به معنی بسیار و «خیره» تشکیل شده است که بسته به متن، نشاندهندهٔ شدت حیرت، سرگشتگی یا گستاخی و لجاجت است.
تلفظ
خوانش این ترکیب با فتح باء و سکون سین (بَس) و فتح خاء، سکون یاء و کسر راء (خِیْرِه) صورت میگیرد.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلمات متقاطع با موضوع بسیار لجوج یا سخت متحیر، عبارت ۶ حرفی «بس خیره» به کار میرود.
به انگلیسی
برای انتقال معنای تحیر شدید از واژگانی چون astonished و برای معنای سرکشی از impudent یا stubborn استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن مفهوم شدت تحیر از ترکیب حائر جداً و برای لجاجت شدید از عنید جداً بهره میبرند.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی، واژه şaşkın برای حالت حیرت و inatçı برای حالت سرکشی همراه با قید çok (بسیار) استفاده میشود.
به فارسی
مترادفهای این واژه در زبان فارسی شامل واژگانی چون سرگشته، مبهوت، حیران، گستاخ، خودرای و بیپروا است و متضادهای آن دانا، آگاه، متین، هوشیار و پندپذیر هستند.
نماد چیست
این عبارت در متون ادبی و عرفانی، نمادی از حالت «تحیر» یعنی از دست رفتن دستاوردهای عقلانی در پیشگاه حقیقت مطلق است؛ گرچه در وجه منفی خود نماد لجاجت مفرط نیز به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل بس خیره
واژهٔ «بس خیره» یک ترکیب وصفی و ادبی کهن در زبان فارسی است که از دو جزء «بس» (به معنی بسیار) و «خیره» تشکیل شده است. واژهٔ خیره در تاریخ زبان فارسی دارای چندگانگی معنایی بوده و به همین دلیل، این ترکیب در متون مختلف کلاسیک هم به معنای شدت تحیر و مبهوت شدن در برابر یک واقعه یا حقیقت بزرگ به کار رفته و هم به معنای لجاجت، گستاخی و سرکشی بیش از حد متبلور شده است.
این واژه ریشه در زبانهای ایرانی باستان و فارسی میانه دارد و کاملاً اصیل است. امروزه این ترکیب در زبان گفتاری روزمره کاربرد چندانی ندارد و بیشتر در اشعار کلاسیک، متون عرفانی و به عنوان یک پاسخ دقیق ۶ حرفی در جدول کلمات متقاطع مورد توجه قرار میگیرد.