یعنی چه
باد نخوت یک ترکیب کنایی و ادبی به معنای غرور، تکبر شدید، خودبینی و افاده است. این اصطلاح به حالت فخرفروشی و منیت در انسان اشاره دارد که همچون باد، ظاهری بزرگ اما باطنی پوچ و زودگذر دارد.
تلفظ
بـادِ نَخْـوَت (bāde naxvat)
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این کنایه معمولاً خودِ «باد نخوت» (۷ حرف)، «غرور»، «تکبر» یا «باد کبر» است.
به انگلیسی
برای رساندن مفهوم این ترکیب در انگلیسی، از واژههایی که بار منفی غرور و افاده را دارند استفاده میشود.
به عربی
واژه نخوت خود ریشه عربی دارد و در زبان عربی مفاهیمی چون کبر و استکبار معادل آن هستند.
به فارسی
باد کبر، باد دماغ، عُجب، خودخواهی، فخرفروشی، افاده، پز.
نماد چیست
در ادبیات فارسی، باد نخوت نماد غرور بیپایه، سرکشی نفس و بزرگی پوچ است. حباب بهترین مظهر برای این اصطلاح است؛ چرا که به خاطر بادِ درونش بزرگ جلوه میکند اما سست است و به زودی نابود میشود، همانطور که حافظ میفرماید: «حباب را چو فتد باد نخوت اندر سر / کلاه داریش اندر سر شراب رود».
جمعبندی و توضیح کامل باد نخوت
ترکیب کنایی «باد نخوت» از یک واژه اصیل فارسی (باد) و یک وامواژه عربی (نخوت) تشکیل شده است. در ادبیات کهن ما، کلمه «باد» علاوه بر جریان هوا، مجازاً به معنای افاده، منیت و هواهای نفسانی به کار میرفته و واژه «نخوت» نیز به معنی تکبر است؛ از این رو ترکیب آنها استعارهای رسا برای توصیف افرادی است که دچار خودبزرگبینی مفرط شدهاند.
این اصطلاح به شکل کلمه به کلمه در قرآن مجید نیامده، اما مفهوم آن یعنی استکبار و فخرفروشی در آیات متعددی (مانند آیه ۳۷ سوره اسراء که از راه رفتن با حالت مرح و غرور نهی میکند) به شدت مذموم شمرده شده است. شاعران بزرگی چون حافظ از این تعبیر برای نشان دادن فرجام تلخ و توخالی سرکشی نفس استفاده کردهاند.