یعنی چه
عبارت «ذات الشمال» ترکیبی عربی است. کلمه «ذات» به معنی صاحب یا دارای جهت و «شِمال» (با کسره شین) به معنی چپ است. بنابراین ذات الشمال یعنی آنچه در سمت چپ قرار دارد. در مفاهیم اسلامی، این واژه یادآور کسانی است که در قیامت نامه اعمالشان به دست چپشان داده میشود.
تنزّه
تلفظ صحیح این واژه با کسر شین (شِمال) است. باید توجه داشت که آن را با شَمال (با فتحه) که به معنی باد شمال یا جهت جغرافیایی شمال است، اشتباه گرفت.
در جدول
در کلمات متقاطع، عبارت «ذات الشمال» به عنوان پاسخ ۹ حرفی برای راهنماهایی مثل «سمت چپ» یا «جهت چپ در عربی» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم سمت چپ یا جهت چپ از این عبارات استفاده میشود.
به عربی
در عربی معاصر و ساده، علاوه بر ذات الشمال از واژه الیسار نیز به وفور استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق و روان این عبارت در زبان فارسی، طرفِ چپ یا دستِ چپ هستند.
در قرآن
در قرآن کریم، این عبارت در توصیف وضعیت اصحاب کهف آمده است؛ آیه ۱۷ به عبور سایه و خورشید از سمت چپ غار («تقرضهم ذات الشمال») و آیه ۱۸ به غلتاندن و گرداندن آنها به سمت راست و چپ («ونقلبهم ذات الیمین وذات الشمال») برای سلامت بدنشان اشاره دارد.
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی و متون عرفانی و ادبی، ذات الشمال و اصحاب شمال کنایه از افرادی است که فرجام و عاقبت خوبی ندارند و به دلیل اعمال منفی، در گمراهی به سر میبرند، که در نقطه مقابل ذات الیمین (سمت راست و نماد نیکبختی) قرار میگیرد.
جمعبندی و توضیح کامل ذات الشمال
عبارت «ذات الشمال» یک ترکیب واژگانی عربی به معنای «سمت چپ» یا «جهت دست چپ» است. در ساختار این کلمه، «شِمال» با کسره خوانده میشود تا از واژه «شَمال» (به معنی جهت جغرافیایی شمال) متمایز گردد. این کلمه در زبان فارسی به عنوان یک تعبیر ادبی و قرآنی شناخته میشود.
در کاربرد قرآنی، این اصطلاح دقیقاً دو بار در سوره مبارکه کهف برای توصیف جهت حرکت خورشید و همچنین غلتیدن پیکر اصحاب کهف به طرف چپ و راست استفاده شده است. از سوی دیگر، در متون تفسیری و اخلاقی، تعابیری همچون اصحاب الشمال به عنوان کنایه و نمادی از گناهکاران و گمراهان به کار میرود که در قیامت کارنامه اعمالشان به دست چپشان داده میشود.
به طور کلی، این واژه در حل جداول کلمات متقاطع کاربرد زیادی دارد و یک پاسخ ۹ حرفی دقیق برای مفهوم «دست چپ» یا «جانب چپ» به شمار میرود که بار معنایی، مذهبی و نمادین ویژهای را در ادبیات کلاسیک به دوش میکشد.