یعنی چه
واژه استجبار مصدری عربی از باب استفعال است که در متون ادبی کاربرد دارد. این کلمه چند معنای متمایز دارد: نخست به معنی نیکوحال شدن، درست شدن و سامان یافتن کارها؛ دوم به معنی توانگر و ثروتمند شدن پس از یک دوره فقر؛ و سوم به مفهوم تجبر، تکبر و گردنکشی کردن.
تلفظ
این واژه بر وزن اِستِفعال تلفظ میشود و آواشناسی آن به صورت [اِ سْ تِ جْ با رْ] است.
در جدول
کلمه «استجبار» دقیقاً ۷ حرف دارد و در طراحان جدول معمولاً آن را به عنوان معادل تکبر، گردنکشی یا سامان یافتن حال و روز، مد نظر قرار میدهند.
به انگلیسی
بسته به بافت متن و معنای مورد نظر، معادلهای انگلیسی آن متفاوت است؛ در معنای ثروتمند شدن از Becoming wealthy و در معنای کبر ورزیدن از Acting arrogantly استفاده میشود.
به عربی
این واژه خود اصالتاً عربی است و در لغتنامههای کهن عربی مانند منتهیالارب به عنوان مصدری برای اصلاح حال یا کبرورزی ثبت شده است.
به فارسی
در برگردان دقیق روان به فارسی، میتوان با توجه به سیاق متن واژههایی نظیر «بهبود یافتن وضعیت»، «ثروتمند شدن» یا «خودبزرگبینی و تکبر» را به عنوان معادل قرار داد.
در قرآن
خودِ واژه «استجبار» در قرآن مجید به کار نرفته است؛ اما مشتقات دیگر ریشه آن (جبر) مانند «جبار» ۱۰ بار در قرآن ذکر شده است. همچنین واژه هموزن و نزدیک به آن از نظر معنای منفی یعنی «استکبار» کاربرد فراوانی در آیات دارد. (نباید آن را با واژه «استجار» به معنی پناه خواستن اشتباه گرفت).
نماد چیست
این واژه به عنوان یک مفهوم مصدری نماد مادی خاصی ندارد؛ اما در تحلیلهای مفهومی و فلسفه زبان، نمادی از تحمیل فشار بیرونی، سلب اختیار یا طغیان رفتاری (تکبر) تلقی میشود. از سوی دیگر، ریشه آن (جبار) در نجوم یادآور صورت فلکی شکارچی یا همان سِپَرتَن است.
جمعبندی و توضیح کامل استجبار
واژه «استجبار» یک مصدر عربی از باب استفعال و مشتق از ریشه ثلاثی (ج ب ر) است. این واژه در زبان فارسی و عربی کاربرد بسیار محدودی دارد و بیشتر یک واژه مکتوب، ادبی و تحلیلی به شمار میرود. در واژهنامههای معتبری مانند لغتنامه دهخدا، برای این کلمه سه معنای متمایز ذکر شده است: سامانپذیر شدن و بهبود یافتن وضعیت، توانگر شدن پس از فقر، و تکبر یا گردنکشی کردن.
باید توجه داشت که در زبان معیار و تداول روزمره، زمانی که سخن از واداشتن و تحمیل به میان میآید، معمولاً از واژه «اجبار» استفاده میشود و «استجبار» به عنوان یک واژه غیررایج کاربرد چندانی ندارد. همچنین این کلمه نباید با واژه قرآنی «استجار» به معنای پناه آوردن و پناه خواستن اشتباه گرفته شود.