یعنی چه
واژه مُتخَمَة (صفت مؤنث) در لغت به معنای کسی یا چیزی است که از فرط پرخوری دچار سنگینی معده، سوءهاضمه و دلزدگی شده است. در مفهوم استعاری و امروزی، به هر چیز اشباعشده، سرشار یا انباشته از افراط (مانند جامعهٔ متخمه از ثروت یا ذهن متخمه از اطلاعات) اشارت دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت مُتْخَمَة (با ضمه م، سکون ت، فتحه خ و م) است که در زبان فارسی معمولاً تاء تأنیث آن ساکن یا به هاء بیان حرکت تبدیل میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «پر و انباشته از غذا» یا «دچار سوءهاضمه»، واژه ۵ حرفی «متخمة» یا معادلهای آن مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
برای مفاهیم استعاری واژگان Glutted یا Satiated و برای حالت جسمی سنگینی معده از Stuffed یا Surfeited استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و از ریشه «وخم» (یا تخم) مشتق شده و به معنای سنگینی ناشی از افراط در طعام است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای رساندن این مفهوم از اصطلاحات مربوط به پر بودن شکم یا اشباعِ بیش از حد استفاده میکنند.
به فارسی
دقیقترین برگردانهای فارسی این واژه شامل «انباشته»، «لبریز»، «پر (بیش از حد نیاز)» و در کاربرد عامیانه و مادی «شکمپر» یا «دچار تُخَمه (سوءهاضمه)» است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک، متون اخلاقی و روایات، واژه متخمة نماد و مظهر «زیادهخواهی افراطی»، «تنآسایی»، «شکمبارگی» و «رفاهزدگی کورکورانه» در برابر فقر، گرسنگی و محرومیت است.
جمعبندی و توضیح کامل متخمة
واژه «مُتخَمَة» یک لغت وامگرفته از زبان عربی است که ریشه اصلی آن به مفهوم سنگینی معده، پرخوری مفرط و سوءهاضمه (تُخَمه) بازمیگردد. اگرچه این کلمه به صورت صریح در متن قرآن نیامده، اما در احادیث و متون اخلاقی به وفور در نکوهش شکمبارگی و ثروتاندوزی نامشروع به کار رفته است.
در کاربردهای امروزی و ادبی، این واژه از معنای مادی خود فراتر رفته و به عنوان یک استعاره برای هر نوع اشباعشدگی آزاردهنده، افراط در دریافت یا انباشت بیش از حدِ نیاز (مانند رفاهزدگی، حجم بالای اطلاعات یا دغدغههای روحی) استفاده میشود تا نشاندهندهٔ نوعی دلزدگی و سنگینی ناشی از زیادهروی باشد.