یعنی چه
واژهٔ مرداة (با تلفظ مِردات) در متون و لغتنامههای کهن کاربرد دوگانه دارد؛ از یک سو به معنای جامه، ردا و ملحفهای است که فرد خود را در آن میپیچد و از سوی دیگر به صخره، سنگ بالایی آسیاب یا سنگ منجنیق (سنگانداختنی) اشاره میکند.
تلفظ
این کلمه در زبان اصلی خود به صورت مِردَاة تلفظ میشود که در زبان فارسی عندالاقتضا مصوت پایانی آن ساکن شده و مِردات خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان طراح سوال برای مفاهیمی چون چادر، ردا، یا سنگ بزرگ پرتابی کاربرد دارد و طول پاسخ آن ۵ حرف است.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، معادل انگلیسی آن در مفاهیم مربوط به پوشش Cloak یا Outer garment و در مفاهیم مربوط به سنگ و صخره Large stone یا Stone-thrower است.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در لغتنامههای معتبری نظیر منتهیالارب به همین صورت با تعریف پوشش یا سنگ سخت به کار رفته است.
به فارسی
برگردان دقیق و مستقیم این واژه به فارسی، بسته به کاربرد آن، کلماتی مانند «ردا»، «چادر»، «ملحفه»، «سنگکوب» یا «سنگ منجنیق» است.
در قرآن
عین واژهٔ «مِردَاة» در متن قرآن کریم نیامده است، اما کلماتی از ریشهٔ اصلی آن (ر د ی) مانند «تَرَدّیٰ» به معنی سقوط و هلاکت در سوره لیل دیده میشود. باید توجه داشت که این کلمه با ریشه «مَرَدَ» (مانند مارد و مرید به معنی سرکش) متفاوت است.
نماد چیست
در فرهنگ و ضربالمثلهای عربی، این واژه نماد پناهگاه سوسمار/چلپاسه است؛ چنانکه در مَثَل میگویند «كُلُّ ضَبٍّ عِنْدَهُ مِرْدَاةٌ» یعنی هر سوسماری نزد خود سنگی دارد که به آن پناه ببرد. همچنین در معنای دوم، نماد صلب بودن و سختی شتر ماده در راه رفتن است.
جمعبندی و توضیح کامل مرداة
واژه «مرداة» (مِردات) یک لغت اصالتاً عربی است که وارد متون کهن فارسی شده و در فرهنگهای لغت معتبری مثل دهخدا به ثبت رسیده است. این کلمه دو حوزه معنایی کاملاً متفاوت دارد؛ در یک بخش به معنی جامه، ملحفه یا چادری است که انسان خود را در آن میپیچد و در بخش دیگر به معنی صخره، سنگ بالایی آسیاب و سنگی بزرگ است که برای شکستن سایر سنگها یا پرتاب از منجنیق استفاده میشود.
گاهی به دلیل شباهت ظاهری، این کلمه با واژههایی نظیر «مَرَدَة» (به معنی سرکشان و شیاطین) یا ریشههایی چون «مردن» اشتباه گرفته میشود، در حالی که ریشه اصلی این واژه «ردی» یا «ردء» است و در ضربالمثلهای عربی نیز به عنوان پناهگاه یا نمادی از استقامت شتر در بیابان کاربرد دارد.