یعنی چه
خیره نگریستن یک مصدر مرکب فارسی است که از دو بخش «خیره» (به معنی مبهوت، سرگشته یا نگاه ثابت) و «نگریستن» (به معنی نگاه کردن) تشکیل شده است. این نوع نگاه نشاندهنده تمرکز شدید ذهنی و بصری روی یک سوژه مشخص است، به طوری که فرد برای مدتی چشم از آن برنمیدارد.
تلفظ
تلفظ این واژه به صورت خِیرِه (خی با صدای کسره کشیده) نَگَریستَن (ن و گ با صدای فتحه) است.
در جدول
در کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت بر اساس تعداد حروف میتواند خودِ «خیره نگریستن» (۱۱ حرف) یا مترادفهای آن مانند «زل زدن» یا «چشم دوختن» باشد.
به انگلیسی
واژه Stare عموماً به نگاه ممتد عادی، تعجب یا گستاخی اشاره دارد، در حالی که Gaze بیشتر نگاهی همراه با تحسین، تفکر عمیق و احساسات را میرساند.
به عربی
در زبان عربی اصطلاح «تحدیق» دقیقترین معادل برای زل زدن و نگاه ممتد است و حالت خیرگی چشم از روی بهت را با تعبیر «شخص البصر» بیان میکنند.
در قرآن
عین عبارت فارسی «خیره نگریستن» در قرآن نیست؛ اما مفهوم آن در آیاتی مانند «شَخَصَتْ فِیهِ الْأَبْصَارُ» (آیه ۴۲ سوره ابراهیم) به معنی خیره ماندن چشمها از شدت وحشت روز قیامت، و همچنین در دستور به نگاه با دقت و تدبر در آفرینش مانند «انْظُرُوا إِلَى ثَمَرِهِ» (آیه ۹۹ سوره انعام) تجلی یافته است.
نماد چیست
در ادبیات و عرفان فارسی، خیره نگریستن نماد حالت «حیرت» و سرگشتگی سالک در برابر عظمت معشوق یا خالق و فرو رفتن در خلسه است. در بستر اجتماعی و روانشناسی نیز میتواند نشاندهنده بهتزدگی، کنجکاوی بیش از حد یا به چالش کشیدن طرف مقابل (جسارت و گستاخی) باشد.
جمعبندی و توضیح کامل خیره نگریستن
واژه «خیره نگریستن» یک ترکیب فعلی اصیل در زبان فارسی است که فراتر از یک نگاه ساده، بیانگر حالتی روحی و ذهنی است. این عبارت زمانی به کار میرود که چشمها بر روی یک نقطه یا شخص ثابت میمانند و پلک زدن متوقف میشود؛ حالتی که معمولاً ریشه در احساسات قوی مانند تعجب، ترس، عشق، یا غرق شدن در افکار عمیق دارد.
از نظر ریشهشناسی، واژه «خیره» به معنای مبهوت و سرگشته است که در ترکیب با فعل «نگریستن» (از ریشه پهلوی به معنای زیر نظر گرفتن)، معنای نگاهی دقیق و ممتد را میسازد. این مفهوم در زبانهای دیگر با ظرافتهای متفاوتی ترجمه میشود؛ برای مثال در انگلیسی بین نگاه عادی و متعجب (Stare) و نگاه ستایشآمیز (Gaze) تفکیک قائل میشوند، در حالی که در فرهنگ اسلامی و قرآنی نیز این نوع نگاه بیشتر با مفاهیمی چون تدبر در خلقت یا بهتزدگی روز قیامت همپوشانی دارد.