یعنی چه
«سبیل اجمال» (یا در متون به صورت «بر سبیل اجمال») یک اصطلاح ترکیبی ادبی، منطقی و فقهی است. واژه «سبیل» به معنای راه و روش و «اجمال» به معنای خلاصهنویسی و فشردهسازی است؛ بنابراین این اصطلاح به معنای «به طور خلاصه»، «به نحو اختصار» و «از روی فشردهگویی» به کار میرود.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت [سَبِیلِ إِجْمَال] است که در آن واژه اول با کسره به واژه دوم متصل میگردد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «سبیل اجمال» یا معادلهای آن به عنوان پاسخ راه و روش خلاصهگویی، موجز یا خلاصه کلام استفاده میشود و خود این ترکیب دارای ۹ حرف است.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم این اصطلاح در زبان انگلیسی از عباراتی نظیر summary method یا concise way نیز استفاده میشود.
به عربی
این ترکیب از دو واژه با ریشه کاملاً عربی ساخته شده و در زبان عربی نیز به همین صورت یا به شکل «اسلوب الإجمال» کاربرد دارد.
به فارسی
معادلهای اصیل و روان فارسی این اصطلاح شامل کلماتی چون «کوتاه سخن»، «به اختصار»، «خلاصهوار» و «سخنِ فشرده» است.
در قرآن
ترکیب «سبیل اجمال» به صورت یکجا در قرآن کریم یا تفاسیر مشهور وجود ندارد. با این حال، واژه «سبیل» بیش از ۱۷۰ بار در قرآن به معنی راه و مسیر (مانند فی سبیل الله) آمده است و مشتقات «اجمال» مانند «جملة» نیز در آیاتی نظیر آیه ۳۲ سوره فرقان به چشم میخورد. همچنین در علوم قرآنی به آیاتی که معنای آنها بدون قرائن دیگر مشخص نیست، آیات مجمل میگویند.
جمعبندی و توضیح کامل سبیل اجمال
عبارت «سبیل اجمال» یا صورتِ کاربردیتر آن «بر سبیل اجمال»، یک اصطلاح ترکیبی فصیح در زبان و ادبیات فارسی است که از دو واژه عربی «سبیل» (به معنی راه و روش) و «اجمال» (به معنی خلاصهسازی و گردآوردن) تشکیل شده است. این اصطلاح در متون کهن ادبی، فقهی و منطقی زمانی به کار میرود که نویسنده یا گوینده قصد دارد موضوعی را به طور خلاصه، فشرده و بدون وارد شدن به جزئیات و تفصیلات بیان کند.
از نظر ساختاری، این واژه متضاد اصطلاح «بر سبیل تفصیل» یا «تفصیلاً» است. برای مثال در کتابهای اخلاقی و ادبی قدیمی مانند معراجالسعاده، هرگاه راهحل یا موضوعی را ابتدا به صورت کلی و فشرده و سپس با جزئیات شرح میدهند، از تعبیر بر سبیل اجمال استفاده میکنند. این ترکیب نمادی از نگاه کلی، خلاصه کلام و ایجاز در سخن است.