قابل دونستن یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل قابل دونستن

اصطلاح «قابل دونستن» یک ترکیب گفتاری و عامیانه از واژه عربی «قابل» (به معنی شایسته و درخور) و فعل فارسی «دونستن/دانستن» (از ریشه ایران باستان به معنی شناخت و فهم) است. این عبارت در روابط اجتماعی و فرهنگ تعارفی ایرانیان کاربرد وسیعی دارد و زمانی به کار می‌رود که فردی می‌خواهد از حسن نظر، حضور یا التفات شخص دیگری قدردانی کرده و خود را کوچک و طرف مقابل را بزرگوار جلوه دهد؛ مانند عبارت معروف «ممنون که ما را قابل دانستید».

از سوی دیگر، این عبارت در بستر رسمی و علمی (به صورت قابل دانستن) معنایی کاملاً معرفت‌شناختی پیدا می‌کند. در این حالت، به هر چیز یا نکته‌ای اشاره دارد که ارزش آگاه شدن دارد، مهم و شایان ذکر است، یا اساساً در دایره فهم و ادراک انسان می‌گنجد و امکان شناخت آن وجود دارد.

اگرچه خود این ترکیبِ آمیخته در متون کهن لغت‌نامه‌ای یا آیات قرآن به این شکل ساختاری نیامده است، اما تک‌واژه‌های سازنده آن ریشه‌های عمیقی دارند؛ به طوری که واژه «قابل» به عنوان صفتی از پذیرش الهی در قرآن استفاده شده و بخش دوم آن یعنی دانستن، اساس فرهنگ و ادبیات معرفتی فارسی را تشکیل می‌دهد.