معنی
واژه یغما در لغت به معنای ربودن اموال و داراییها در جریان حمله، جنگ یا تاختوتاز است. همچنین در متون کهن به غنیمتهای به دست آمده از جنگ نیز یغما گفته میشد.
یعنی چه
این کلمه در زبان عامه و ادبیات به مفهوم تاراج شدن و از دست رفتن ناگهانی مال، دین یا دل به کار میرود. وقتی چیزی به یغما میرود، یعنی به طور کامل تصاحب یا ربوده شده است.
مترادف
این واژهها در زبان فارسی همگی مفهوم ربودن مال یا دارایی را به زور و غلبه رسانده و با یغما همپوشانی معنایی کامل دارند.
متضاد
در منابع کلاسیک متضاد واژگانی مستقیم و ثابتی برای یغما ذکر نشده است؛ اما از نظر مفهومی، واژههایی که بر بخشش، حفظ مال یا برقراری آرامش دلالت دارند، ضد آن محسوب میشوند.
ریشه
واژه یغما از ریشه ترکی yağma به معنی «غارت و تاختوتاز» گرفته شده و از حدود قرن یازدهم میلادی (قرن پنجم هجری) وارد زبان فارسی شده است. همچنین یغما نام شهری باستانی در ترکستان بوده که به داشتن زیبارویان شهرت داشته است.
جمله سازی
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی با فتح حرف اول (ی)، سکون حرف دوم (غ) و الف ممدوده در پایان تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، کلمه یغما به عنوان پاسخ چهار حرفی برای راهنماهایی مثل «غارت»، «چپاول» یا «تاراج» شناخته میشود.
به انگلیسی
بسته به متن جملات ادبی یا نظامی، معادلهای انگلیسی فوق دقیقترین جایگزینها برای یغما هستند.
به ترکی
در ترکی مدرن کلمه Yağma کماکان با همان ساختار، تلفظ و معنای اصلی خود یعنی چپاول و غارت استفاده میشود.
به فارسی
برگردان اصیل و سره فارسی برای این واژه ترکی، کلماتی مانند «تاراج» و «تالان» است که دقیقاً همین مفهوم را در خود دارند.
جمعبندی و توضیح کامل یغما
واژه «یغما» اصالتاً ریشهای ترکی دارد و با ورود به زبان و ادبیات فارسی، دو بعد معنایی متمایز پیدا کرده است. در وجه نخست و واقعی، این کلمه دلالت بر غارت، چپاول، تاختوتاز و ربودن اموال در جنگها دارد که با واژههایی نظیر تاراج و تالان هممعنی است. در این کاربرد، غلبه، زورآزمایی و تصاحب ناگهانی داراییها مد نظر قرار میگیرد.
در وجه دوم که بیشتر در شعر و ادبیات کلاسیک فارسی (مانند آثار حافظ و سعدی) تجلی یافته، یغما معنایی استعاری و زیباشناختی پیدا میکند. از آنجا که یغما نام شهری در ترکستان قدیم و خاستگاه زیبارویان بوده، در ادبیات کنایه از «معشوق زیبارو» دارد. شاعران فارسیزبان با استفاده از آرایه اغراق، اصطلاحاتی چون «به یغما بردن دل و دین» را خلق کردهاند که نشاندهنده شدت شیفتگی عاشق و قدرت ربایش دلرباییِ معشوق است.