معنی
واژه مزدور در وهله نخست به معنی کسی است که در برابر انجام کاری دستمزد و مزد دریافت میکند؛ اما در مفهوم امروزی و سیاسی، به فردی گفته میشود که بدون پایبندی به اصول اخلاقی و ملی، صرفاً برای منافع مالی در خدمت بیگانگان قرار میگیرد.
یعنی چه
این کلمه یعنی شخص اجیرشده و روزمزد. در ادبیات اجتماعی و سیاسی، یعنی کسی که خود را به پول میفروشد و عامل اجرای مقاصد دیگران (بهویژه در امور نظامی یا جاسوسی) میشود.
مترادف
این واژهها در دو طیف معنایی لغوی (مانند کارگر و مزدبگیر) و معنای اصطلاحی منفی (مانند جیرهخوار و خودفروخته) با مزدور همپوشانی دارند.
ریشه
این واژه کاملاً ایرانی و پارسی است و ریشه آن به زبان پهلوی و صورت بازسازیشده mizdwar (به معنی کارگر اجیر یا مزدبر) بازمیگردد. این کلمه از «مزد» (پاداش) به همراه پسوند فاعلی «-ور» تشکیل شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با ضم میم و سکون زاء و دال است که به صورت مُزْدور (mozdūr) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ به راهنمای «مزدبگیر یا سرباز پولی»، واژه ۵ حرفی «مزدور» یا واژه ۴ حرفی «اجیر» است.
به انگلیسی
واژه Mercenary دقیقاً معادل معنای منفی و نظامی (سرباز اجیرشده) است و Hireling برای شخص مزدبگیر استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای کاربردهای نظامی و منفی از واژه «مرتزق» و برای کاربرد لغوی ساده از «أجیر» استفاده میشود.
به ترکی
ترکی استانبولی برای مفهوم سرباز اجیرشده اصطلاح «Paralı asker» و برای مفهوم کارگر معمولی «Ücretli işçi» را به کار میبرد.
به فارسی
معادلهای اصیل و روان فارسی این واژه شامل مزدبگیر، روزمزد و پادور است که بر دریافت پاداش و دستمزد در برابر انجام کار دلالت دارند.
جمعبندی و توضیح کامل مزدور
واژه «مزدور» نمونهای برجسته از تحول معنایی در زبان فارسی است. این کلمه در اصل و در ریشه پهلوی خود (mizdwar) معنایی کاملاً خنثی و محترمانه داشته و به هر شخص کارگر، روزمزد یا کسی که در برابر تخصص و نیروی کار خود دستمزد (مزد) دریافت میکرده، اطلاق میشده است. مفهوم لغوی قدیمی آن حتی در متون کهن و ترجمه مفاهیم قرآنی (نظیر واژه اجیر) دیده میشود.
با این حال، در طول زمان و تحت تأثیر تحولات سیاسی و اجتماعی، بار معنایی این واژه تغییر یافت و امروزه بیشتر دارای باری منفی است. در اصطلاح مدرن، مزدور به کسی گفته میشود که بدون داشتن عرق ملی، اعتقاد قلبی یا پایبندی به اصول اخلاقی، صرفاً با انگیزه مالی به خدمت یک جریان، دولت بیگانه یا ارتش نظامی درمیآید تا اهداف آنها را پیش ببرد.