معنی
در منابع معتبر لغوی، معنای اصلی و کلاسیک سجیل، سنگهای سخت از گلِ پخته یا گلِ خشکشدهٔ سفت است که مانند سنگ سخت شده باشد. در متون کهن گاه به معنای بهره، نصیب یا شیء سخت و درشت نیز به کار رفته است.
یعنی چه
سجیل به زبان ساده یعنی کلوخ یا گلی که در اثر حرارت یا خشکی چنان سفت و محکم شده باشد که مانند سنگ عمل کند و در تاریخ و تفاسیر به عنوان وسیله نابودی ستمگران شناخته میشود.
مترادف
واژههایی چون سنگگل، کلوخ، کلوخسنگ و گلِ خشکِ سفت از مترادفهای فارسی آن هستند و در زبان عربی تفسیری به آن «طین متحجر» یا «حجارة من طین» میگویند.
ریشه
ریشه این واژه مورد اختلاف است؛ لغتشناسان معتبری مانند دهخدا و معین آن را واژهای مُعرَّب (عربیشده) از زبان فارسی میانه (پهلوی) و ترکیب دو کلمه «سنگ» و «گل» میدانند. در مقابل، برخی دیدگاههای عربی آن را به اشتباه با سِجِلّ (کتاب) یا اِسجال همریشه فرض کردهاند.
تلفظ
این کلمه در زبان عربی و قرائت قرآنی به صورت کسر سین و تشدید و کسر جیم یعنی سِجِّیل (sijjīl) خوانده میشود، هرچند در گفتار عامیانه گاهی سِجیل نیز تلفظ میگردد.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی قرآن و متون اسلامی، برای انتقال معنای سجیل از ترکیباتی نظیر سنگهای گلی پخته یا متحجر استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی این واژه اسم ذات است و برای توصیف کلوخهای بسیار سخت و پیاپی عذاب به کار میرود.
به فارسی
برگردان دقیق و اصیل این واژه به فارسی همان «سنگگل» یا کلوخِ سفتشده است که ریشه اصلی و پیش از عربیشدنِ کلمه را تشکیل میدهد.
در قرآن
این واژه دقیقاً ۳ بار در قرآن آمده است: دو بار در سورههای هود (آیه ۸۲) و حجر (آیه ۷۴) در ماجرای نابودی قوم لوط، و یک بار در سوره فیل (آیه ۴) در توصیف سنگباران سپاه ابرهه توسط پرندگان ابابیل (ترميهم بحجارة من سجيل).
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی و ادبیات، سجیل نماد درهمکوبیده شدن ظالمان در اوج قدرتشان به وسیله ابزاری کوچک و بهظاهر ناچیز است. همچنین در دوران معاصر، به عنوان نمادی از قدرت دفاعی، نام یکی از موشکهای بالستیک ایران قرار گرفته است.
جمعبندی و توضیح کامل سجیل
واژه «سجیل» در اصل یک کلمه مُعرَّب (عربیشده) از عبارت فارسی میانه «سنگگل» است که به معنای گلِ پخته، خشک و بسیار سختشده شبیه به سنگ میباشد. این کلمه در لغتنامههای معتبری نظیر دهخدا و معین به همین صورت کلوخِ متحجر معنا شده است.
شهرت اصلی سجیل به دلیل کاربرد سهباره آن در قرآن کریم است؛ جایی که به عنوان ابزار قهر و عذاب الهی برای نابودی قوم لوط و همچنین درهمشکستن سپاه متجاوز ابرهه (اصحاب فیل) توسط پرندگان ابابیل به کار رفته است. از این رو، در ادبیات و فرهنگ اسلامی، این واژه به نمادی برای مجازات ناگهانی، مظهری از قدرت خداوند در برابر مستکبران و نابودی ستمگران تبدیل شده است.