معنی
واژهٔ مضحک در زبان فارسی به هر چیز، رفتار یا گفتاری اطلاق میشود که به دلیل عجیب، بیمنطق یا اغراقآمیز بودن، باعث خندیدن (گاه همراه با ریشخند و تمسخر) دیگران گردد.
یعنی چه
این کلمه زمانی به کار میرود که یک موقعیت یا ادعا آنقدر از واقعیت یا منطق دور باشد که بهجای جدی گرفته شدن، حس لودگی و خندهداری را در مخاطب برانگیزد.
مترادف
واژههای فوق در متون مختلف ادبی و عامیانه به عنوان هممعنی کلمهٔ مضحک به کار میروند.
هم خانواده
این کلمات همگی از ریشهٔ ثلاثی مجرد (ضحک) مشتق شدهاند و با مفهوم خنده در ارتباط هستند.
ریشه
این واژه ریشه در زبان عربی دارد و از فعل «ضَحِکَ» به معنی خندیدن گرفته شده است. در اصل به معنای «خنداننده» یا چیزی است که موجب خنده و استهزا میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان فارسی با ضمهٔ میم، سکون ضاد و کسرهٔ حاء به صورت [مُضْحِک] است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، کلمهٔ «مضحک» به عنوان پاسخ برای طراحانی که به دنبال کلمهای ۴ حرفی با مفهوم خندهدار یا مسخره هستند، استفاده میشود.
به انگلیسی
برای بیان این مفهوم در زبان انگلیسی، بسته به میزان تمسخرآمیز بودن یا بیمنطقی موقعیت، از واژههای فوق استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی معادل مستقیم آن خود کلمهٔ «مُضحِک» است و واژههای «ساخر» و «هزلی» نیز مفاهیم مشابه طنز و تمسخر را میرسانند.
به فارسی
برگردان سره و خالص این واژه در زبان فارسی کلماتی مانند «خندهآور» یا «خندهدار» است که بدون بار منفیِ تمسخر نیز استفاده میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل مضحک
واژهٔ «مضحک» یک صفت پرکاربرد با ریشهٔ عربی در زبان فارسی است که به هر امر، رفتار، یا گفتار خندهآور و بیمنطق اشاره دارد. این کلمه اغلب زمانی به کار میرود که جنبهٔ اغراق یا پوچی یک موقعیت به حدی بالا باشد که بهجای جلب توجه جدی، مایهٔ استهزا، ریشخند و تفریح دیگران شود. در ادبیات و هنر، مفهوم مضحک معمولاً با ژانر کمدی و طنز انتقادی گره خورده است.
اگرچه این کلمه با همین ساختار صفت در متن قرآن نیامده است، اما ریشهٔ اصلی آن یعنی «ضحک» کاربردهای برجستهای در آیات دارد؛ از جمله آیهٔ معروف سورهٔ نجم که میفرماید «وَأَنَّهُ هُوَ أَضْحَکَ وَأَبْکَىٰ» و به قدرت الهی در خنداندن و گریاندن انسانها اشاره میکند. نماد هنری این واژه نیز ماسک خندانی است که از تئاتر یونان باستان به یادگار مانده و در کنار ماسک گریان تراژدی قرار میگیرد.