معنی
واژه «ثعالب» در لغت به معنی روباهها یا روباهان است. این کلمه جمع مکسر واژه عربی «ثعلب» بوده و به عنوان یک وامواژه به ادبیات کلاسیک و متون کهن فارسی وارد شده است.
یعنی چه
این کلمه اشاره به تعدادی روباه دارد و در اصطلاحات ادبی یا تمثیلها، معمولاً برای اشاره به گروهی از انسانهای حیلهگر، مکار، ضعیف یا چاپلوس که با فریبکاری کار خود را پیش میبرند، استفاده میشود.
هم خانواده
ریشه ثلاثی مجرد این کلمه (ث - ع - ل - ب) است. از همخانوادههای آن میتوان به ثعلب (مفرد)، ثعلبه (روباه ماده یا نام قبیله/فرقه)، تثعلب (روباهصفت شدن) و داءالثعلب (بیماری کچلی موضعی یا ریزش موی روباهی) اشاره کرد.
تلفظ
این واژه به صورت فتحه روی حرف اول، الف کشیده، کسره زیر لام و ب ساکن یعنی [ثَعالِب] تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، اگر طراح سوال عباراتی مثل «روباهها به عربی» یا «جمع ثعلب» را به عنوان راهنما قرار دهد و یک پاسخ ۵ حرفی بخواهد، کلمه مورد نظر «ثعالب» است.
به انگلیسی
معادل مستقیم این واژه در زبان انگلیسی به صورت جمع، کلمه Foxes است.
به عربی
این واژه خود اصالتاً عربی و جمع مکسر کلمه «الثعلب» است که در زبان عربی معیار برای اشاره به روباهها استفاده میشود.
به فارسی
برگردان دقیق و ساده این واژه به زبان فارسی، کلمه «روباهان» یا «روباهها» است.
در قرآن
نه واژه جمع «ثعالب» و نه شکل مفرد آن یعنی «ثعلب»، در هیچیک از آیات قرآن کریم به کار نرفتهاند. نامهایی مانند ثعلبه که در متون مذهبی دیده میشوند مربوط به اشخاص یا قبایل در تاریخ اسلام هستند.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی و عربی (مانند کلیله و دمنه یا مثنوی)، ثعالب یا روباهان نماد هوشمندی همراه با مکر، فریبکاری و طبقه ضعیف و چاپلوسی هستند که در برابر «اسود» (شیران) جرات رویارویی مستقیم ندارند و با مکر پناه میجویند.
جمعبندی و توضیح کامل ثعالب
واژه «ثعالب» یک اسم جمع مکسر عربی از ریشه (ث-ع-ل-ب) است که به معنای روباهان یا روباهها در زبان فارسی و متون کهن به کار میرود. این کلمه ۵ حرفی به عنوان یک وامواژه به ادبیات کلاسیک وارد شده و بیشتر در متون ادبی، تمثیلها و اشعار برای اشاره به ویژگیهای رفتاری این جانور استفاده میشود.
در نشانهشناسی و ادبیات، ثعالب دقیقاً مانند معادل فارسی خود یعنی روباهها، نماد بارز مکر، حیلهگری، فریبکاری و در عین حال ترسو بودن یا ضعف در برابر قدرتمندان (مانند شیران) است. شایان ذکر است که این کلمه یا مفرد آن در آیات قرآن کریم ذکر نشده است و کاربرد آن صرفاً در لغت، ادبیات و جدول کلمات متقاطع به عنوان یک پاسخ ۵ حرفی مطرح میشود.