معنی
لثه بافت نرم، صورتیرنگ و مخاطی است که در درون دهان، استخوان فک و بن دندانها را به طور کامل میپوشاند و از ریشه و پایدار ماندن دندانها محافظت میکند.
یعنی چه
عبارت است از همان بخش گوشتی دهان که دندانها در آن استوار شدهاند؛ در لغتنامههای کهن مانند دهخدا و عمید از آن با عنوان «گوشت بیخ دندان» نیز یاد شده است.
مترادف
در زبان پهلوی و برخی گویشهای کهن ایرانی (مانند خراسانی) به آن اَروک یا اَریک میگفتند و در اصطلاح پزشکی به آن بافت لثوی یا gingiva نیز اطلاق میشود.
متضاد
با توجه به اینکه واژهٔ لثه نام یک عضو از بدن انسان و جانداران است، متضاد معنایی مستقیم و دقیقی برای آن در زبان فارسی وجود ندارد.
هم خانواده
واژهٔ «لثوی» به عنوان صفت نسبی (مانند حروف لثوی در تجوید) و «لِثات» به عنوان شکل جمع عربی آن، از همخانوادههای ریشهای این کلمه به شمار میروند.
ریشه
این واژه از کلمهٔ عربی «لِثَة» (با تاء تأنیث) گرفته شده است که پس از ورود به زبان فارسی، تاء پایانی آن به «ه» مکتوب و صامت تبدیل شده و معنای اصلی خود را حفظ کرده است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «گوشت بن دندان» یا «پوشش ریشه دندان»، واژهٔ ۳ حرفی «لثه» به عنوان رایجترین پاسخ شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژهٔ رایج برای لثه Gum است، اما در متون علمی و دندانپزشکی اصطلاح تخصصی Gingiva به کار میرود. همچنین در زبان ترکی به آن Diş eti یعنی گوشتِ دندان میگویند.
جمعبندی و توضیح کامل لثه
واژهٔ «لثه» به بافت مخاطی، محکم و صورتیرنگی در دهان اشاره دارد که استخوان فک را پوشانده و اطراف طوقه و ریشه دندانها را احاطه میکند. این واژه که در اصل ریشهای عربی دارد، در فرهنگها و لغتنامههای کهن فارسی با تعابیری ساده مانند «گوشت بیخ دندان» یا «بندندان» توصیف شده است و ساختار زیستی آن نقش کلیدی در سلامت دهان و ثبات دندانها ایفا میکند.
اگرچه خود کلمه به صورت مستقیم در متن قرآن کریم نیامده، اما در علوم قرآنی و فن تجوید، اصطلاح «حروف لثوی» (مانند ث، ذ، ظ) بسیار کاربرد دارد؛ چرا که مخرج تلفظ این حروف با مشارکت نوک زبان و لثه شکل میگیرد. در نمادشناسی سلامت نیز لثهٔ سالم و صورتی، نمادی از پایداری، ریشهدار بودن و تندرستی عمومی بدن انسان محسوب میشود.