معنی
مباهات در زبان فارسی به معنای داشتن شعورِ فخر و عزت، سربلندی و ابراز شادمانی آمیخته با افتخار به خاطر داشتن یک ویژگی، دستاورد یا انتساب به شخصی بزرگ است.
یعنی چه
این واژه به حالتِ روحی یا رفتاری اشاره دارد که در آن فرد به خاطر موقعیت، علم، اخلاق، یا ارتباطات خود احساس سربلندیِ آشکار میکند و آن را مایهٔ شکوه خود میداند.
مترادف
واژههای فوق در متون ادبی و عرفی بیشترین همپوشانی معنایی را با مباهات دارند.
متضاد
بسته به بافت متن، اگر مباهات به معنای غرور منفی باشد متضاد آن فروتنی است و اگر به معنی سربلندی باشد متضاد آن سرافکندگی است.
ریشه
این واژه از ریشه سه حرفی عربی به معنای حسن، زیبایی، شکوه و برتری مادی یا معنوی گرفته شده و از طریق متون ادبی و دینی وارد زبان فارسی شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با ضمه در ابتدا و الف ممدوح در بخشهای بعدی است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنمای «افتخار کردن» یا «بالیدن» کاربرد دارد.
نماد چیست
مباهات نماد فیزیکی، تصویری یا گیاهی خاصی در فرهنگها ندارد؛ بلکه یک مفهوم انتزاعی است که در ادبیات معمولاً با مظاهری چون سربلندی، چهرهٔ گشاده و سرافرازی تصویر میشود. در بستر فرهنگی، اگر نسبت به ارزشهای واقعی مانند علم و ایمان باشد مثبت، و اگر از روی تکبر باشد نماد غرور نکوهیده است.
جمعبندی و توضیح کامل مباهات
واژهٔ مباهات از اصطلاحات فصیح و پرکاربرد در زبان و ادبیات فارسی است که ریشه در فرهنگ عربی دارد. این کلمه در اصل به معنای به خود بالیدن، فخر کردن و احساس سرافرازی عمیق نسبت به یک موهبت یا ویژگی برتر است. در کاربردهای امروزی، این واژه بیشتر بار معنایی مثبت و محترمانهای دارد و زمانی به کار میرود که شخصی از دستاوردها، اصالت یا همراهی با انسانهای بزرگ احساس عزت و سربلندی میکند.
از منظر مذهبی و روایی نیز این واژه جایگاه ویژهای دارد؛ به طوری که در احادیث بارها به مفهوم «مباهات الهی» اشاره شده است، جایی که خداوند در برابر فرشتگان به بندگان صالح و اهل عبادت خود افتخار میکند. در ادبیات فارسی نیز این کلمه مرز باریکی میان غرور ناپسند (تفاخر مادی) و افتخار اصیل (سرافرازی معنوی) ایجاد میکند.