معنی
مرحمت در لغت به معنای داشتن حس مهربانی و شفقت بر خلق خدا و بروز دادن آن در قالب لطف، بزرگواری و بخشش است. این واژه در روابط اجتماعی برای ابراز ادب و التفات نیز به کار میرود.
یعنی چه
این کلمه زمانی به کار میرود که شخصی از روی دلنرمی، بزرگواری یا شفقت، خیری به دیگری برساند یا از خطای او چشمپوشی کند.
متضاد
واژههایی که مفهوم سنگدلی، خشم و نبودِ عاطفه و مهربانی را میرسانند، به عنوان متضاد این کلمه شناخته میشوند.
هم خانواده
این واژهها همگی از ریشه سه حرفی عربی (ر-ح-م) مشتق شدهاند و با مفهوم مهربانی و دلرحمی پیوند دارند.
تلفظ
این واژه به صورت مَرحَمَت تلفظ میشود که مصدر میمی بر وزن مَفعَلَة است.
به انگلیسی
بسته به لحن و سیاق متن، میتوان از معادلهای متفاوتی در انگلیسی استفاده کرد؛ برای مثال Mercy بیشتر جنبه بخشایش و Compassion جنبه شفقت دارد.
به عربی
خود کلمه «مَرْحَمَة» نیز دقیقاً با همین رسمالخط در زبان عربی و قرآن کریم (سوره بلد، آیه ۱۷) به کار رفته است.
به ترکی
این واژه با همین ساختار، تلفظ و معنا به زبان ترکی استانبولی وارد شده و به وفور استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل، واژههایی مانند مهربانی، دلسوزی، دلنرمی و نواخت برابرهای دقیق معنایی این کلمه هستند.
جمعبندی و توضیح کامل مرحمت
واژه «مرحمت» یک اسم مصدر عربی از ریشه (ر-ح-م) است که وارد زبان فارسی شده و جایگاه ویژهای در ادبیات رسمی، مکاتبات اداری و تعارفات روزمره پیدا کرده است. این واژه در اصل به معنای شفقت، دلنرمی و التفات نسبت به دیگران است و ابعاد اخلاقی و انسانی عمیقی را در خود جای داده است.
در فرهنگ اسلامی و قرآنی نیز این واژه دارای اصالت است؛ به طوری که در آیه ۱۷ سوره مبارکه بلد، انسانها به توصیهی یکدیگر به صبر و «مرحمت» (مهربانی با خلق) سفارش شدهاند. در کاربردهای عامیانه و گفتاری فارسی، این کلمه گاهی به معنای هدیه، بخشش یا درخواست مؤدبانه برای انجام کاری (مانند عبارت مرحمت فرمایید) نیز به کار میرود.