یعنی چه
ذُخر در لغت به معنی مال یا توشهای است که انسان برای زمان سختی، پیری یا روز مبادا کنار میگذارد. این کلمه هم شامل پساندازهای مادی و هم شامل اعمال صالح به عنوان توشه معنوی میشود.
مترادف
واژههایی مانند ذخیره و پسانداز دقیقترین معادلهای این کلمه در زبان فارسی روزمره هستند.
هم خانواده
این کلمات همگی از ریشه ثلاثی (ذ-خ-ر) مشتق شدهاند و مفاهیمی پیرامون انباشتن و حفظ کردن را میرسانند.
ریشه
این واژه از زبان عربی وارد فارسی شده است. ریشه اصلی آن به معنی حفظ و نگهداری چیزی برای وقت نیاز است. واژه «ادّخار» نیز در اصل «اِذتِخار» بوده که به دلیل قواعد صرفی به این شکل درآمده است.
تلفظ
این کلمه به صورت ساکن در حرف خاء و راء (ذُخْر) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «اندوخته یا پسانداز»، کلمه ۳ حرفی «ذخر» مد نظر است.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، میتوان از معادلهای فوق برای انتقال معنای ذخر استفاده کرد.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل میتوان به جای این واژه از کلماتی مثل اندوخته یا پسافکند استفاده کرد.
در قرآن
این ریشه در قرآن کریم به صورت فعل از باب افتعال به کار رفته است؛ آنجا که حضرت عیسی (ع) میفرماید: «...وَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ» یعنی شما را از آنچه میخورید و آنچه در خانههایتان ذخیره میکنید، خبر میدهم.
جمعبندی و توضیح کامل ذخر
واژه «ذُخر» یک کلمه اصیل عربی است که از دیرباز به ادبیات و متون کهن فارسی راه یافته است. این کلمه در مفهوم بنیادی خود به معنی جمعآوری، انباشتن و نگاه داشتن مال، غذا یا هر کالای ارزشمند دیگری برای روز مبادا و زمان تنگدستی است. در لغتنامههای معتبری چون دهخدا و لسانالعرب، بر جنبه آیندهنگری و حفظ سرمایه در این واژه تاکید شده است.
علاوه بر کاربرد مادی، «ذخر» در فرهنگ اسلامی و ادبیات عرفانی بار معنایی معنوی و نمادین عمیقی پیدا کرده است. این واژه غالباً به عنوان «ذخر آخرت» یا «توشه اعمال صالح» به کار میرود که نشاندهنده مادیاتی است که با تبدیل شدن به کارهای نیک، به یک سرمایه ابدی و ماندگار برای انسان در جهان دیگر تبدیل میشوند.