معنی
واژه «ذُبَابًا» شکلِ مفعولی (منصوب با تنوین) از کلمه عربی «ذُباب» است که در زبان فارسی به معنای «یک مگس» ترجمه میشود.
یعنی چه
در ریشهشناسی لغوی، این واژه از عبارت «ذُبَّ فَآبَ» به معنی «رانده شد و فوراً بازگشت» گرفته شده است؛ که به ویژگی رفتاری مگس در اصرار بر نشستن اشاره دارد.
تلفظ
تلفظ دقیق قرآنی و عربی این واژه با ضمه ذال، الف مدی و تنوین نصب در آخر به صورت ذُبَاباً (Zubāban) است.
در جدول
در مسابقات و جداول کلمات متقاطع، اگر با پرسشی ۵ حرفی درباره واژه قرآنی مگس مواجه شدید، پاسخ آن «ذبابا» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این حشره از واژه عمومی Fly یا واژه دقیقتر Housefly استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی معاصر و کلاسیک، شکل پایه واژه بدون تنوین «ذُباب» است و شکل مفرد استاندارد آن «ذُبابة» نامیده میشود.
به فارسی
معادل دقیق، مستقیم و رایج این واژه در زبان فارسی «مگس» است.
در قرآن
این کلمه دقیقاً با همین رسمالخط در آیه ۷۳ سوره مبارکه حج به کار رفته است؛ آنجا که خداوند میفرماید کسانی که غیر از خدا میخوانید، هرگز نمیتوانند حتی مگسی بیافرینند، حتی اگر برای این کار دست به دست هم دهند.
نماد چیست
در ادبیات، تفسیر و فرهنگ اسلامی، مگس (ذبابا) به عنوان نمادی برای نشان دادن بالاترین حد از ضعف، ناچیزی و بیارزش بودن مخلوقات ساختگی در برابر عظمت خالق به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل ذبابا
واژه «ذبابا» در اصل همان کلمه عربی «ذباب» به معنای مگس است که به دلیل کاربرد خاص و مفعولیاش با تنوین نصب در قرآن کریم، به این صورت (۵ حرفی) شناخته و جستجو میشود. ریشه این واژه به پدیده رفتاری این حشره یعنی رانده شدن و بازگشت سریع آن اشاره دارد.
این کلمه تنها یک بار در سوره حج به کار رفته و در قالب یک تمثیل عمیق، ناتوانی معبودهای ساختگی و بتها را به تصویر میکشد؛ به طوری که نه تنها توانایی خلق چنین موجود کوچکی را ندارند، بلکه در برابر ربودن چیزی توسط آن نیز عاجز هستند.
در فرهنگ لغت و حل جدول، این واژه دقیقاً معادل مگس بوده و در ادبیات قرآنی به عنوان نماد و مظهر حقارت، ناچیزی و ضعف مطلق مخلوقات در برابر قدرت بیپایان الهی شناخته میشود.