معنی
چیزی یا وضعیتی که احساس دلسوزی، ترحم، اندوه یا همدردی شدید را در انسان برمیانگیزد؛ گاهی هم در کاربرد منفی به معنای بسیار بد، اسفناک، یا قابل ترحم از شدت ضعف به کار میرود.
یعنی چه
این واژه به ویژگی یا حالتی اشاره دارد که حس ترحم، دلسوزی، شفقت و غم را در دل دیگران برانگیزد؛ سوزناک و مایه تأثر عمیق انسانی است.
مترادف
این کلمات در متون مختلف میتوانند به عنوان جایگزین واژه رقتانگیز استفاده شوند.
متضاد
کلماتی که مفهوم شادی، افتخار یا رضایتبخشی را میرسانند، در تقابل با این واژه قرار دارند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه ترکیبی به صورت رِقّتانگیز (reqqat-angiz) است که تشدید روی حرف قاف قرار دارد.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند رقتانگیز یا رقتآور به عنوان پاسخ برای راهنمای «ترحمبرانگیز» استفاده میشوند.
به انگلیسی
واژه Pathetic رایجترین معادل برای حالتهای ترحمبرانگیز یا وضعیتهای بسیار ضعیف و اسفناک است.
به فارسی
برگردان خالص فارسی یا تعابیر جایگزین آن شامل واژههایی چون دلسوز، رقتآور و ترحمبرانگیز است که ریشه کاملاً عربی ندارند.
در قرآن
خود واژه مرکب رقتانگیز در قرآن به کار نرفته است. اما از ریشه عربی آن (ر ق ق)، کلمه «رَقِّ» به معنی پوست نازکی که روی آن مینویسند در آیه ۳ سوره طور («فِي رَقٍّ مَنْشُورٍ») آمده است. همچنین مفاهیمی مثل رأفت و رحمت به معنای آن نزدیک هستند.
جمعبندی و توضیح کامل رقت انگیز
واژه رقتانگیز یک صفت فاعلی مرکب (عربی-فارسی) است. بخش اول آن یعنی «رِقّت» از ریشه عربی «ر ق ق» به معنی نازکی، نرمی و لطافت قلب گرفته شده و بخش دوم آن «انگیز» بن مضارع از مصدر فارسی «انگیختن» به معنی برپا کردن و تحریک کردن است. در نتیجه این کلمه دقیقاً به معنای چیزی است که نرمی دل و احساس ترحم را در انسان بیدار میکند.
این واژه در دو بافت متفاوت کاربرد دارد؛ در بافت عاطفی و ادبی نشاندهنده صحنههای تأثرگذار، تراژیک یا انسانی است که شفقت و همدردی مخاطب را جلب میکند. اما در کاربردهای روزمره و گاه منفی، میتواند باری تحقیرآمیز داشته باشد و برای توصیف وضعیت بسیار ضعیف، حقیرانه یا اسفناک یک فرد یا یک پدیده به کار رود.