یعنی چه
واژه «حسبوا» یک فعل ماضی در صیغه سوم شخص جمع (جمع مذکر غایب) است که دو معنای محوری دارد: نخست به معنی ظن، گمان و پندار، و دوم به معنی شمارش، محاسبه و حساب کردن.
تلفظ
این کلمه با فتح حاء، کسر سین و ضم باء به همراه واو جمع تلفظ میشود (حَسِبُوا) و نباید آن را با فعل امر «حاسِبُوا» به معنی حسابرسی کنید اشتباه گرفت.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، این کلمه دقیقاً ۵ حرف دارد و معمولاً به عنوان معادل عربی برای راهنماهای «پنداشتند» یا «گمان کردند» به کار میرود.
به انگلیسی
بسته به سیاق متن، در زبان انگلیسی برای مفهوم پندار از assumed یا thought و برای مفهوم محاسباتی از calculated استفاده میشود.
به عربی
این واژه خود اصالتاً عربی است و مترادفهای دقیق آن در این زبان، فعلهایی نظیر «ظنوا» (گمان بردند) و «عدوا» (حساب کردند) میباشند.
به فارسی
برگردان دقیق این فعل به زبان فارسی در متون کهن و ترجمهها، افعالی همچون «پنداشتند»، «انگاشتند» و «گمان کردند» است.
در قرآن
این فعل چندین بار در قرآن کریم به کار رفته است؛ از جمله در آیه ۷۱ سوره مائده: «وَحَسِبُوا أَلَّا تَكُونَ فِتْنَةٌ» به این معنی که: و گمان کردند که آزمون و بلایی در کار نخواهد بود.
جمعبندی و توضیح کامل حسبوا
واژه «حَسِبُوا» یک فعل ماضی صیغه جمع مذکر غایب از ریشه ثلاثی مجرد (ح س ب) است. این کلمه در متون اسلامی و ادبیات فارسی وامگرفته از عربی، کاربرد دارد و معنای اصلی آن «پنداشتند»، «گمان بردند» یا «حساب کردند» است.
نکته مهم در بررسی این واژه، تمایز تلفظی و معنایی آن با فعل امر «حاسِبُوا» است؛ حَسِبُوا به معنای گمان گذشتهٔ یک گروه است، در حالی که حاسِبُوا (مانند حاسبوا انفسکم) دستور به حسابرسی خویشتن میدهد. در قرآن کریم نیز این کلمه بارها برای توصیف پندارهای غلط یا محاسبات ذهنی افراد به کار رفته است.