معنی
قضاوت در لغت به معنای دادرسی، اظهار نظر یا نتیجهگیری درباره یک شخص، رفتار یا موضوع بر اساس شواهد و مدارک است. در اصطلاح حقوقی نیز به معنای صدور رأی نهایی و قضایی برای رفع دعوا و پایان دادن به اختلافات میان طرفین است.
یعنی چه
عبارت «قضاوت یعنی چه» به فرآیند ذهنی یا قانونی سنجش میان دو یا چند امر اشاره دارد؛ به طوری که فرد (قاضی یا داور) با تکیه بر اطلاعات دسترس، حکم صادر میکند یا به یک نتیجه نهایی دست مییابد.
مترادف
واژههای فوق در سیاقهای مختلف حقوقی، اجتماعی و ادبی به عنوان جایگزینهای معنایی قضاوت به کار میروند.
متضاد
در منابع واژگانی متضاد دقیق و واحدی برای قضاوت ثبت نشده است؛ اما در کاربرد معنایی و اخلاقی، مفاهیمی چون پذیرش بدون پیشداوری یا خودداری از حکم دادن به عنوان متضاد آن شناخته میشوند.
هم خانواده
این کلمات همگی از ریشه سه حرفی (ق ض ی) مشتق شدهاند و روابط معنایی نزدیکی با یکدیگر دارند.
ریشه
ریشه این واژه عربی است و در زبان عربی فصیح به معنای حکم کردن و فیصله دادن است. نکته جالب این است که خود کلمه «قضاوت» با این شکل و ساختار در عربی وجود ندارد؛ بلکه یک مصدر جعلی (ساختگی) است که فارسیزبانان با افزودن پسوند به واژه عربی «قضا» ساختهاند.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی نظیر داوری یا دادرسی نیز ممکن است به عنوان پاسخهای جایگزین مد نظر باشند.
به انگلیسی
بسته به متن و سیاق، معادلهای انگلیسی متفاوتی برای این واژه وجود دارد که واژه Judgment رایجترین آنهاست.
جمعبندی و توضیح کامل قضاوت
واژه «قضاوت» اگرچه ریشهای عربی دارد و از ماده «قضاء» گرفته شده، اما ساختار فعلی آن حاصل ذوق و فرآیند واژهسازی فارسیزبانان است. این کلمه در مفهوم بنیادین خود به معنای داوری، سنجش میان دو یا چند امر و در نهایت صدور حکم یا رای نهایی برای پایان دادن به یک اختلاف یا ابهام است.
در فرهنگها و ادیان مختلف، قضاوت همواره با مفاهیم والایی چون عدالت، بیطرفی و حقطلبی گره خورده است و ترازو به عنوان نماد جهانی آن شناخته میشود. در قرآن کریم نیز ریشه این واژه بیش از ۶۰ بار تکرار شده که نشاندهنده اهمیت داوریِ برحق و عادلانه است.
امروزه این واژه علاوه بر کاربرد رسمی و حقوقی در دادگاهها، در روانشناسی و مکالمات روزمره نیز کاربرد زیادی دارد و اغلب به سنجشها و ارزیابیهای ذهنی انسانها نسبت به رفتار و کردار یکدیگر اشاره میکند.